Thall is Abhus

Lá ‘le Vailintín

2012-02-13T15:29:00.000-08:00

Cothrom an lá seo gach bliain, tagann chugam mar a bheadh cogar milis im chluas cuid de na línte filíocht ghrá is ansa liom:

Éirigh chugam a rún;

A ghile, gluais liom.

Seo anois, tá an geimhreadh thart,

Tá an bháisteach glanta feasta,

Tá an tír seo againne faoi bhláth.

(Laoi na Laoithe)

*******************

Mo Ghrá go daingean tú

Lá dá bhfaca thú ag ceann tí an mhargaidh

Thug mo shúil aire duit

Thug mo chroí taitneamh duit

D’éalaíos óm mhuintir leat

I bhfad ó bhaile leat

(Caoineadh Art Uí Laoire)

Agus machnaím ar cé chomh foirfe is a oireann siad dom scéal féin agus gan oiread is smid aithrí orm dá bharr.

Foras Feasa ar Éirinn: Aistriúchán

2012-01-13T12:15:00.000-08:00

Agus me ag déanamh gortghlanadh ar mo leabhragáin, imeasc an lear mór leabhar nach bhfuil uaim a thuilleadh, tá na trí imleabhar d’aistriúchán John O’Mahony ar shaothar An Chéitinnigh, iad athfhoilsithe 1983 ag an Irish Genealogical Foundation, Kansas City, MO. Tá na himleabhair seo ar fáil saor in aisce d’éinne sna Stáit Aontaithe ach an postas a dhíol liom.

Easpa Measa, Aiteal Bánaithe

2011-12-27T11:11:00.000-08:00

Cuimhin libh an t-iora sin ina shuí sa chrann aitil agus é ag cogaint ar na smeartha? Well, déanta na fírinne, b’annamh an radharc sin feicthe agam mar sí an éanlaith is mó a thaithíonn an crann sin, ach níor rith sé liom an cheist ‘tuige sin’ a chur. Agus mé ag iarraidh dlús a chur le gné de phlota scéil atá ar na bacáin agam agus mo chiondáil foighne geall le bheith ídithe, chaith mé súil amach ar an aiteal céanna agus, creid uaim é, tá sé geall le bheith bánaithe, gan ach an corr-sméar le feiceáil.

Thairis sin, níl éan ná iora le feiceáil ann. Fuascailt na faidhbe? Drochbhliain do na dearcáin agus na cnónna eile sna bólaí seo. Seans gur toradh é seo ar an dá stoirm uafásacha a bhí againn i mbliana; an hairicín agus an luathstoirm sneachta, ach táid ann a deir go leanann bliain sheasc bliain mhéith agus ba thorthúil na daracha anuraidh. Cibé ar bith é, chuaigh mé i dteagmháil le comharsa liom agus tá an rud céanna tugtha faoi deara aige. Fadhb againn anois; conas na héin a bheathú le linn an gheimhridh. Tá an cúram sin ag Beathaitheoir na nÉan, ach go hiondúil bíonn foinsí eile bia ar fáil ón dúlra. Mé ag ceapadh nach amhlaidh a bheidh an scéal le linn míonna an gheimhridh seo.

Manaigh/Hallelujah

2011-12-23T11:14:00.000-08:00

Ceol agus Tost: thar a bhfaca riamh.

http://voxvocispublicus.homestead.com/Index.html

An Éigeandáil Reatha agus John Banville

2011-12-21T10:55:00.000-08:00

http://www.nytimes.com/2011/12/18/opinion/sunday/irelands-diaspora-yet-again.html?_r=1&ref=europe

Ar uaire ni gá ach an t-aon tarlú amháin chun duine a dhaoradh go deo na ndeor. B’in a tharla idir mise agus John Banville. Tharla go raibh aintín liom ag filleadh ó dheasghnáth iarnóin Aoine an Chéasta gur chuala sí rí-rá agus ceol agus canadh ó theach agus í ag gabháil thart air. Agus an chlann uilig bailithe teach Joe O’Connor an Domhnach dár gcionn, b’in an scéal a bhí i mbéala cuile dhuine.

Blianta anonn, scríobh John Banville faoin eachtra sin agus é ag déanamh fonóid faoi lucht creidimh ag maíomh gur d’aon ghnó a d’eagraigh sé an cóisir glórach sin chun a dhímheas ar an Eaglais agus gach a mbain léi a chur in iúl do chosmhuintir an cheantair. Agus, by Dad, ach chuir. Iar léamh sin dom, níor theagmhaigh mé le focal ar bith dar scríobh sé go dtí maidin inniu.

Ba é a tharla nár léigh mé ainm an údair go dtí gur chríoch mé an t-alt. Agus cé go measaim nach bhfuil iomlán tuisceana aige ar mheoin an phobail in Éirinn faoi láthair, tá sciar mhaith de aige. An taon ghné nár luaigh sé go bhfuil a fhios ag formhór na ndaoine gur tharraing siad an tubaiste reatha orthu féin de bharr sainte, ceal féinsmacht.

Cás Aindréis

2011-12-15T11:11:00.000-08:00

Más duine tú nach eol dó cad a tharla d’Aindrias Ó Cathasaigh agus é díreach tosaithe mar eagarthóir ar ‘Comhar’ tá raidhse eolais le fáil ach dul go dtí an URL seo leanas

ceartaguscomhar.webs.com

(Tá rud éigin cearr le mo ríomhaire arís, mar atá nach féidir liom freagra ná aguisín a chur le mo phostáil féin. Sin is cúis leis an bhfreagra seo ar cheist f****iontach.)

Comhar

2011-12-13T15:04:00.000-08:00

Tá’s agam gur mhóidigh mé nach mbeadh aon teagmháil agam leis an iris seo ón am go ndearna siad feall ar Aindrias Ó Cathasaigh, ach tharla nach raibh mo shíntiús ídithe agus le déanaí feicim go bhfuil an-athrú tagtha ar leibhéal na scríbhneoireachta agus ar phroifisiúntacht an eagarthóra. Le heagrán nó dhó anuas dírítear ar ábhar amháin, Seán Ó Riada in eagrán Dheireadh Fómhair agus Brian Ó Nualláin/Myles etc san eagrán reatha. Fiú más fuath leat roinnt de na daoine atá bainteach leis an iris (agus tá beirt nó triúr leibideach ón ré náireach bainteach léi fós) b’fhiú €4 a chaitheamh féachaint an n-aontaíonn tú liom gur iris as an nua í.

Iora Sa Aiteal

2011-12-13T10:26:00.001-08:00

Iarmhairtí Stoirme

2011-11-19T12:15:00.000-08:00

Deic lá a chaith muid ag leagadh crann agus ag gearradh agus ag bailiú géaga gonta nó leagtha; deich lá agus an slabhra-sábh im lámha ó dhubh go dubh. Ceann nua agam, an ceann is fearr riamh mar gur féidir faobhar a chur ar an slabhra ‘in situ’, gníomh nach nglacann ach nóiméad nó dhó. Lear mór breosla tine againn agus mé á roinnt leis na comharsana ceal dóthain spás stórais againne dó.

Ar maidin thug muid cuairt ar Fhéile na mBanrialta Proinsiasacha in Meriden, an baile is neasa dúinn, mar a bhfuil ospís mhór acu. Ar an tslí ní fhaca mé oiread is crann amháin nár goineadh le linn na stoirme. Cibé faoi ‘Téamh Domhanda’ nó ‘Athrú Aeráide’, ba é a tharla dúinne ná ‘aimsir as alt’; sneachta bog trom agus na duilleoga fós ar na crainn. Slad déanta ar na crainn is ansa leis An gCosantóir, a leath díobh leagtha agam agus n’fheadar faoi bhuannacht an chuid eile.

Lá an Altaithe againn an tseachtain seo chugainn agus cúigear dár gclann scaipthe le bheith chun boird linn. An tsláinte againn uilig, go leor bia agus dí againn, díon os ár gcinn: Gabhaimis buíochas.

Go Luath is Gan Staonadh

2011-10-29T12:44:00.001-07:00

Bhíothas á thuaradh le lá nó dhó anuas; leath-throigh sneachta roimh dheireadh na míosa. Agus, by dad, tháinig an tuar faoin tairngreacht mar a fheiceann sibh sna pictiúir thuas; ceann dara agus crann aitil. Seo titim as an ngnáth. Níorbh ionadh calóg nó dhó roimh thús Mhí na Samhna, ach leath-throigh! A leithéid. Bhí séidire sneachta nua le bheith seachadta chugainn inniu agus tá mé ag ceapadh nach féidir le carr an chomhlachta an fána suas ár sráid a shárú. Tine, bia agus deoch, iad uilig againn agus tuilleadh. Mé ag ceapadh nach baol dúinn, agus le titim na hoíche, seans go suífidh An Cosantóir liom go ndéanfaimid Yuki mi Zake; deoch a bhlaiseadh agus tú ag féachaint ar sneachta ag titim.

Eadarlúid Ghearr

2011-10-23T14:17:00.000-07:00

Tagairt Dennis do ‘bhallaí cloiche’ New England, spreag sí mé chun cúpla focal a scríobh fúthu, focail nach mbaineann le mo streachailt féin le hithir na háite seo. An tráth ar tháinig na hEorpaigh, Sasanaigh den chuid is mó, isteach sa taobh seo tíre, ba é a fuair siad rompu coillte, coillte agus a thuilleadh coillte. Go deimhin, thugtaí ‘Woodland Indians’ ar na bundúchasaigh. Níor shaothraigh siadsan an talamh ach amháin i dtuilemhánna ar nós gleann an Connecticut River, mar a fhástar tobac den scoth go fiú inniu. Pé ar bith é, cheannaigh nó ghoid na heachtrannaigh an talamh, leag na crainn, réab na stumpaí agus chrom ar threabhadh.

Glún anonn, bhíodar marbh leis an ocras nó bailithe leo to Pennsylvania. An corrdhuine a d’fhan sna bólaí seo, chuir sé crainn san áit a raibh crainn cheana, ach an uair seo cuireadh crainn úll, piorra agus silín. Tá a n-iarsmaí siúd le feiceáil fós ar an sráid seo ‘gainne, ceann díobh a bhásaigh in ár ngairdín féin thart ar chúig bliana ó shin in aois breis is dhá chéad bliain. Féadtar crainn a chur gan na carraigeacha agus na clocha uilig a dhíbirt as an talamh. Na carraigeacha a baineadh as an talamh, caitheadh ar leataobh iad agus sa deireadh tógadh ballaí astu chun teorainneacha a mharcáil agus an corrstoc a shrianadh. Tá na ballaí sin le feiceáil i ngach baile beag ar fud New England agus ar gach taobh de na fobhóithre suimiúla a shíneann anseo agus ansiúd ó cheann ceann an réigiúin.
In ár gcás féin tá iarsma de bhalla mór cloiche ag bun an ghairdín agus bhaineamar a leithéid chéanna de bhalla ón ár ngairdín ar thaobh an bhóthair. Comharsa linn, d’atóg sé cuid mhaith de sheanbhalla agus sin atá sna pictiúir thuas. Féach, áfach, gur gá na ballaí céanna a dheisiú go rialta nó thiteann siad as a chéile le himeacht ama.

Ré Nua sa Ghairdín

2011-10-21T09:20:00.000-07:00

Ba é ba chúis dúinn cloí le ceapacha ardaithe, boichte na talún mar aon le heaspa ama, eolais agus taithí. Cuimhnigh go raibh an bheirt againn ag obair i bhfad ó bhaile agus na páistí fásta scaipthe. Creid é nó na creid, ach tá sé i bhfad níos éasca ceapach ardaithe a thógáil agus a líonadh le múirín ná a chóimhéid de thalamh aimrid clochach a thabhairt chun míntíreachais.

Seans gur cuimhin libh go ndúirt mé tamall ó shin go raibh seasamh An Chosantóra i gcoinne fál ag dul i léig. Tharla go raibh sí ag caint le comharsa linn agus d’inis an bhean chéanna di go raibh a céile sise tar éis fál leictreach a chur timpeall ar a phaiste beag glasraí chun iad a chosaint ar na fianna.

Ba leor sin chun seasamh mo chéile a athrú. Thóg mé an fál mí ó shin agus mise ag rá libh gurbh achrannach an jab é. Beagán thar 6 throigh ar airde agus mogall dubh plaisteach crochta ceangailte leis na cuaillí alúmanaim . Thart ar 2,300 troigh cearnach iata istigh agus geata breá so-ghluaiste ag gabháil leis. “An-jab,” dar léi.

Á, sea, an ré nua sin? Cheannaigh mé ‘burro’ agus chrom ar an talamh a threabhadh, na clocha a bhaint as agus gach pioc múirín a bhí againn a shaothrú/ionchorprú isteach sa phúdar a bhí fágtha tar éis clocha agus carraige a thabhairt chun siúil. Clocha agus carraige!! Seo figiúr daoibh: tonna díobh bainte as paiste talún de 150 troigh cearnach. An tonna céanna, is meastachán é, ach, mar is dual dom, is cuibheasach cruinn mar mheastachán é.

Sin mise agus an burro sa phictiúr agus íomhá de Naomh Fiacra ag crochadh ar an ngeata. Beidh mapa an ghairdín agus a bhfuil pleanáilte agam a dhéanamh ann agam daoibh i gceann seachtaine nó mar sin.

Cá dTéanna na Cuiteoga sa Gheimhreadh? (a chríoch san)

2011-10-19T14:58:00.000-07:00

In Oirthuaisceart na Stát Aontaithe mar a bhfuil cónaí ormsa, siad na cuiteoga is tábhachtaí Eisenia foetida agus Lumbricus terrestris. Gan an scéal a dhéanamh ró-chasta is Múiríneadóir é Eisenia agus is Tochaltóir é Lumbricus agus oibríonn siad as lámh a chéile; an múirineadóir ar a dhícheall ag déanamh múirín as giotaí glasa is donna de phlandaí, agus a leathbhádóir, an tochaltóir, ag breith an múirín anuas ón dromchla. Caitheann ár gcara Eisenia a shaol ar dhromchla an domhain agus bíonn Lumbricus ag síorthaisteal síos suas.

(Aisteach an rud é, ach dealraíonn nach cuiteoga dúchasacha iad ceachtar den dá oibreoir seo.) Pé ar bith é is dual do 90+% d’Eisenia bás a fháil leis an gcéad dhúshioc tar éis dó/di (iad hermeafróiditheach) cistí fuachtdhíonacha lán uibheacha a fhágáil san ithir. Meastar go n-éalaíonn roinnt de na tochaltóirí ón bhfuacht trí thochailt síos faoi bhun na síoclíne (méadar sna bólaí seo). Mura gcoimeádtar coibhneas réasúnta idir an dá shórt cuiteog, teipeann ar an gcóras agus b’in a tharla i mo cheapach, an chéad cheann le faibric fúithi. Níor fhéad Lumbricus tochailt tríd an bhfaibric agus dá bharr sin, bhí Eisenia bocht ar maos i múirín a bhí ag dul ó rath.

An fhuascailt? Well, ní thógfaidh mé aon cheapacha ardaithe as seo amach. Maidir leis an dá cheann a bhfuil faibric fúthu, bainfidh mé an faibric as ceann díobh agus déanfaidh mé iarracht meascán de cuiteoga úra a choimeád leis an gceann eile. Ach, a deir tú,
“Nach bhfuil do gharraíodóireacht uilig bunaithe ar cheapacha ardaithe?”
“Tá.”
“Mar sin an bhfuil fút tabhairt suas de bheith ag fás stuif?”
“Níl, ar chor ar bith, ach tá deireadh ré sroichte agam maidir le ceapacha ardaithe agus sa chéad nóta eile nósfaidh mé daoibh cad é an treo nua atá fúm.”

Cá dTéann na Cuiteoga sa Gheimhreadh (Cuid a Dó)

2011-10-17T09:26:00.000-07:00

An té atá gafa leis an ngarraíodóireacht bíonn an-suim aige san ithir agus taithí agus eolas aige dá réir; a dath, a lámh-mhothú, a cuma/dreach, a brisce agus a comhghreamaitheacht, agus go fiú a boladh.

Tharla, tar éis dom na piseanna a bhaint an t-earrach seo caite gur iniúch mé an ithir sa cheapach ardaithe a raibh siad ag fás inti. (B’in an chéad cheapach le faibric fúithi a thóg mé breis agus dhá bliain ó shin.) Agus ní sásta a bhí mé leis an ithir. Deacair an ‘cén fáth’ a mhíniú. Mé cosúil le sean-lia clainne a mbíonn a fhios aige ó gcéad amharc, agus gan oiread is focal a bheith eatarthu, go bhfuil ‘rud éigin’ ag cur as d’othar dá chuid. I gcás na hithreach sin, bhí imir d’easláinte ag baint léi. Imir de léithe agus méadú ar a comhghreamaitheacht maille le boladh neamh-friseáilte, mheas mé. Is ‘oll-alpairí’ (gross feeders) iad piseanna, ach níor chreid mé gurbh in ba chúis le staid na hithreach.

An lá dár gcionn, rinne mé samplú le súpchanna folamh ar thrí cheapach; an ceann thuas (1), an ceann den déanamh céanna a tógadh bliain ó shin (2) agus sean-cheapach nach raibh faibric fúithi (3). Ba iad na cuiteoga a chomhaireamh mé agus seo an coibhneas a bhí eatarthu.

(1) 20, (2) 40, (3) 120

Cá dTéann na Cuiteoga sa Gheimhreadh? (Cuid a hAon)

2011-10-15T15:45:00.000-07:00

Seans maith ann nár rith an cheist sin leat riamh. Agus níor rith sí liomsa go dtí le déanaí. Fanaigí liom, mar sin, a chairde, mar measaim gur suimiúil an scéal atá agam daoibh. (An focal sin ‘cuiteog’, ionann é agus ‘péist talún’).

Toisc a shuaraí is atá an ithir in ár ngabháltas, ba ar cheapacha ardaithe a dhírigh muid agus muid ag dul ag fás bláthanna, torthaí agus glasraí. Thóg mise na ceapacha as bíomaí adhmaid agus líon iad le múirín a rinneadh as duilleoga an fhómhair agus scothanna féir na faiche.

Bhí go maith agus ní raibh go holc ach bhí fadhb amháin leis na ceapacha ardaithe: méithe na hithreach iontu a mheall fréamhacha crann chun tochailt faoi na bíomaí isteach sna ceapacha agus mar is eol daoibh, tá muid teanntaithe le crainn. Well, d’fhulaing muid na fréamhacha céanna, ní hamháin sna ceapacha, ach san dá chró múirín freisin agus bí ag caint faoi thranglam sa chás sin.

Ansin, dhá bhliain ó shin thóg mé ceapach nua agus faibric talún feadh an urláir agus faoi bhun na mbíomaí. An faibric sin, ligeann sí gáis agus uisce tríthi, ach coscán sí chuile rud eile. Rinne mé an rud céanna bliain ó shin. Bhí buaite agam ar na fréamhacha, nach raibh? Gan aon agó, bhí.
Ach ní mar a shí…………………

Nótaí Garraíodóireachta

2011-10-07T07:55:00.000-07:00

Is den nádúr é go bhfásann crainn agus go dtagann airde orthu. Na crainn is túisce síneadh chun spéir, siad is túisce a éagann; conbhaiscní agus céadair mar shampla. Le fás na gcrann malla tagann leathnú ar a scáth agus i ndeireadh na dála dúnann ceannbhrat an duilliúir (the canopy) agus b’in ba chúis liom scaradh inné le sraith plandaí a raibh gaol agus meas eadrainn ar feadh suas le scór bliain. Na giolcaigh sú craoibhe atá i gceist agam. Le tamall de bhlianta bhí an dtairge ag dul i laghad agus chuir Irene an caidhp-báis ag an scéal. Inné, tar éis dom suíomh nua a ullmhú dóibh, suíomh glanta de chlocha agus méith le dea-ithir agus múirín, réab mé na sean-ghiolcaigh as an talamh, roghnaigh na fréamhacha ab fhearr, fiche díobh, agus chuir ceann ar cheann sa suíomh nua iad. An fuílleach, dhá bharr-rotha de, d’iompair mé go dtí an dumpa é agus d’fhág slán leis.

As seo go dtí deireadh na bliana, is faoin ngairdín nua a bheidh mé ag blagáil agus súil agam go gcuirfidh sibh suim agus go mbainfidh sibh taitneamh as a mbeidh le rá agam.

Féasta Fataí

2011-09-15T10:14:00.000-07:00

Ráth Chairn, Satharn 17 Meán Fómhair 2011
Fáilte Romhat bheith linn

rathcairn@eircom.net

Tomhais agus Meáigh agus Comhair

2011-09-12T09:06:00.000-07:00

Tráth dá raibh, b’ionadh le Dennis go raibh a fhios agam go dtí an punt is giorra cá mhéad súnna craoibhe a bhí bainte agam an bhliain sin. Ach sin is nádúr dom; tomhais, meáigh agus comhair. Ar ndóigh, is féidir dul thar fóir lena leithéid, ach ó uair go chéile, nochtar iontas beag duit.

I mbliana bhain mé 80 punt prátaí as an dá cheapach bheaga ardaithe ina raibh siad ag fás. Iad breá mar phrátaí, mar a fheiceann sibh sa phictiúr. Agus mé ag fáiltiú rompu, rith ceist liom. Ar mhaith mar bharr é? Conas ar sheas sé i gcomparáid leis an bhfeirmeoireacht phroifisiúnta? Ní túisce ceist ná meáigh, tomhais agus ríomh.

80 punt/64 troigh chearnach = 27.3 tonna/acra.
Gnátairgeacht prátaí in Idaho: 19.5 tonna/acra. (tonna Meiriceánach: 2000 punt = tonna)

Ar ndóigh, ba mhéithe m’ithir ná a n-ithir siadsan, doimhne 2.5 troigh d’ithir mhéith dhubh agus mar a dúirt mé i gcás turgnamh eile, is do-dhéanta tátal a bhaint as turgnamh le N=1.

An Lá Atá Inniu Ann

2011-09-11T10:32:00.000-07:00

Deich mbliana, agus gan smacht agam fós ar na deora ar chuimhneamh dom an lá úd. An fhearg tráite roinnt, ach an cumha agus an dólás ina mbeo ionam i gcónaí.

“Níl cara ag cumha ach cuimhne”, a deirtear, agus um an taca seo bliana tagann an bhrionglóid chéanna chugam istoíche; daoine ag léim as na túir.

Cuí an chéad léamh ag an Aifreann inniu.

“Fearg agus fraoch, is duáilcí déistineacha iad sin.” (Síorach, 27, 30) agus nach dó sin a bhí Áine ag tagairt le déanaí agus nárbh in b’ábhar do sheanmóir an tsagairt ar maidin? Ach ba é a bhí mar cheirín ar m’intinn shuaite ná an t-iomann le linn Comaoineach.

‘And I will raise them up, and I w ill raise them up, and I will raise them up on the Last Last Day.’ (I Am The Bread of Life, le Suzanna Toolan.)

Spuds

2011-09-03T09:18:00.001-07:00

Seans gur cuimhin libh go raibh an dúchan ar gach práta sa ghairdín trí bliana ó shin. In Éirinn, chun a leithéid a sheachaint, caitear cúig bliain a bheith caite roimh chur do phrátaí san ithir chéanna. Dea-comhairle, ach chuaigh mé sa seans gur leor trí bliana anseo cionn id gur théamh mé na ceapacha ionfhabhtaithe trí plaisteach dubh a chur orthu feadh gach samhraidh.

Chuaigh mé ar thóir póiríní a luaithe is a bhláthaigh na plandaí (agus ba bhlasta iad) Anois agus na duilleoga orthu ag tosú ag feo, bhí sé in am dom féachaint cén príomhbharr a bheadh agam. Níor bharr go dtí é. Caith súil orthu. Seo an barr in éagmais na bpóiríní a raibh 4 cinn ann. Chuile rud eile lota ach ‘the lowly spud’ i mbarr réime.

Slad Irene

2011-09-02T13:30:00.000-07:00

Agus mé im dhéagóir, mé i bhfeirg arís le m’athair, chuaigh mé ag snámh liom féin (rud a bhí glan i gcoinne rialacha na clainne) ar chladaigh sna Clocha Liatha mar a rabhamar ar saoire. Dóbair dom bá agus ach gur chaith tonn mhór suas ar an gcladach mé, bhí mo phort seinnte. Ón lá sin i leith, ní theannaim leis an uisce; ní sa mhuir, ní i linn snámha, agus is cúis imní dom é má bhíonn orm oíche a chaitheamh in óstán i ngar d’uisce.

Ó d’fhill muid ar an gcósta thoir breis is fiche bliain ó shin, tairgeadh cábáin agus tithe beaga cois cladaigh dúinn ar phraghas an-réasúnta, ach ainneoin lé leis an bhfarraige a bheith ag an gCosantóir, ní raibh mé sásta glacadh le margadh ar bith, cuma cé chomh mealltach is a bhí sé.

Níl teacht ar oiread is ceann amháin de chábáin chois fharraige ár ngaolta, ár gcomharsana agus ár gcairde i ndiaidh ruathar Irene ar an gcósta. Ní fhaca slad go dtí é. Go fiú an dúshraith réabtha as an talamh, agus na bailte beaga agus na sráidbhailte ar an gcósta, tá siad uilig in éagmais cumhachta leictreachais fós agus beidh go ceann cúpla lá eile, ar a laghad.

OK, sin scéal na ndaoine cois farraige. Cad faoi ár mbaile atá 15 míle ón gcósta? Well, tá an leictreachas arís ag chuile theach, ach inné féin bhí cúpla céad teach ina éagmais. Sa stát ina iomlán tá breis is 300,000 custaiméir in éagmais cumhachta go fóill agus iad ag éirí teasaí, dar leis na ‘talking heads’ ar an teilifís. Muidne, ar bharr an chnoic, níor baineadh leis an teach, a bheag nó a mhór, ainneoin neart na gaoithe, ach leagadh 5 chrann ag bun an ghairdín, fáibhile (Fagus grandifolia ) 50 bliain ina measc, maille le conbhaiscne amháin de chuid an Chosantóra. Rinneadh slad ar ghiolcaigh na súnna craoibhe agus treascraíodh na trátaí. Dé réir mo mhéadar báistí thit 6 orlach orainn i rith 14 uaire, ach ní thomhaiseann mo mhéadar ach go dtí 6 orlach.

Ach mo ghraidhin iad na prátaí. Chuaigh mé á iniúchadh inniu agus mé ag cur críoch le néatú mo ghlasra-ghairdín. Iad réidh chun bhainte, 4-5 práta i ngach fréamh, 8 n-unsa ar a laghad i ngach práta. Sólás don gharraíodóir.

Deireadh le Bus a 19

2011-08-30T07:15:00.001-07:00

Ar éigean ar chreid mé é. Deireadh á fhógairt le céadbhus mo chroí; an bus a thóg muid ó Rialto go Kelly’s Corner gach re sheachtain (cf. An Pram Ualaithe) chun cuairt a thabhairt ar mhuintir mo mháthar; an bus a thóg mé ar maidin chun freastal ar Choláiste Mhuire agus a rug abhaile mé san iarnóin; an bus ar thaistil mé go Colún Nelson tráth a raibh mé ag suirí leis an leathchúpla Bernadette. Deireadh leis?

Scéalta agam faoin 19. Geimhreadh 1947, geimhreadh a shín ó Mhí na Samhna go dtí deireadh Aibreáin agus sneachta buan ar an talamh i rith Mí Mhárta agus Aibreáin. Cuimhin liom go raibh an mhóin a seachadadh go dtí scoil Náisiúnta Rialto fliuch go leor agus é ag dul rite ar an mbean bhocht a bhí ina feighil an foirnéis a lasadh. Ár gcótaí móra orainn feadh an lae, an chuid dínn a raibh cóta mór againn.

Cuimhin liom mo mháthair ag cur mála luaithrigh isteach im lámha agus mé ar tí dul ar an scoil. Sea, luaithreach.
“Give it to the poor busman,” ar sí. Agus ní mise amháin a bhí ag déanamh amhlaidh. Chaití an luaithreach faoi rothaí an bhus (bus a 19, ar ndóigh) chun tarraingt bhreise a thabhairt dóibh agus iad sáite sa bhogoighear. Ba ag an Rialto Market a bhí ceann aistir an 19 agus ar chúis éigin bhí fána síos ag an mbóthar sa áit sin. Ó Rialto go Glas Naíon ba bhealach don 19 ag an am agus cad a bhí i nGlas Naíon? Bhí an reilig mhór, ar ndóigh, ach thairis sin bhí “The Bots”. Ní hamháin go raibh na Bots fíorshuimiúil ach b’iontach an áit í agus déagóir ag iarraidh cluain bheag a imirt ar ghirseach. Á, mo ghraidhin é an 19.

Irene

2011-08-29T11:25:00.000-07:00

Cairde linn, le déanaí d’aistrigh siad ó New Haven go baile i bhfad níos lú na é, baile nach bhfuil chuile theach ann ceangailte leis an gcóras séarachais ná leis an gcóras dáileadh uisce. Ionann sin is a rá go bhfuil tobar agus dabhach seipteach acu. Agus Irene ag déanamh orainn, chuir mé glaoch chucu féachaint ar thuig siad cad a bhí i ndán dóibh; teip leictreachais = teip solais; teip leictreachais = teip tobair = teip uisce = teip séarachais. Ina theannta sin mura bhfuil an leictreachas agat ní oibríonn an sumpchaidéal agus tá baol ann go n-éireodh an t-uisce san íoslach.

D’fhoghlaim mise an cheacht seo agus mé im chónaí i mbruachbhaile de chuid Indianapolis tráth a bhí mé fostaithe ag Eli Lilly. Tornadónna a bhíodh ár gciapadh sa ‘Midwest’ ach is ionann toradh orthu siúd agus Hurracháin anseo i ngar don chósta thoir. Níor theip ar leictreachas ár gcairde ach bhain méid na réamhchúramaí a bhí orthu a ghlacadh stangadh astu; uisce (an folcadh a líonadh maille le roinnt buicéad), raidió cadhrach a ullmhú, bia a cheannach maille le málaí móra oighir agus breosla adhmaid a bhailiú isteach ar eagla go mbeadh orthu uisce a théamh nó dul ag cócaireacht, fiú, ar an tine. Amárach beidh cur síos agam maille le pictiúir ar Shlad Irene ar chúram Chosantóir na mBilí.

Leigheas ar Ghealtacht-II

2011-08-27T07:00:00.000-07:00

Well, táimse ag rá libh, a chairde, b’in an stuif dearfa, an stuif ar thagair Dennis dó agus ar chinn mé triail a bhaint as. Ag féachaint dom anois ar mo réamh-nótaí, feicim go raibh fúinn coicís a chaitheamh leis an turgnamh. Agus níor choicís go dtí í.

Dealraíonn go raibh an fíor-stuif agamsa agus an placebo ag mo chomhpháirtí. Bhfuil a fhios agaibh, ón gcéad lá ar shlog mé an cógas, mheas mé go raibh mé in Éirinn; mé ag bualadh le clann, gaolta agus cairde, ag ithe nua gach bia agus sean gach dí, gan scamall sa spéir ná braon báistí san aer. Chuile dhuine fial flaithiúil, an saol mór gnóthach saothrach, murab ionann agus áiteanna eile san Eoraip.

Dá mbeadh teacht ag an daoscarslua ar an stuif seo, dhéanfaí an-dochar do thionscal na turasóireachta. Samhlaigh é; daoine ag luí siar sa leaba agus cuairt shamhalta á thabhairt acu ar a rogha áite agus gan de chostas orthu ach an méid a bheadh ar an gcógas.

Tar éis comhairle a ghlacadh le daoine a bhfuil muinín agam astu, tá beartaithe againn gan torthaí an turgnaimh a fhoilsiú agus guím oraibhse, a chairde, gan an rún a bhriseadh.

An t-aon rud amháin nach dtuigim ná go bhfuil laghdú suntasach ar mo chuntas bainc. Ní foláir go raibh teacht ag bradaí ar mo chuntas agus mé i lár na brionglóide. Ach, ní mór an chaill í, mar de réir dlí, ní bheidh mé i bhfiacha ach ar $50. B’fhiú an t-aistear an chaill.

Téarmaíocht

2011-07-25T12:33:00.000-07:00

Agus mé ag scríobh píosa faoi staid na dtrátaí, thugas faoi deara nach raibh an téarma do ‘determinate’ ná ‘indeterminate’ agam. Baineann an dá focal seo le planda a aibíonn a toradh go léir ag an am céanna (go comhuaineach; determinate), nó thar tréimhse áirithe, (go neamhchomhuaineach; indeterminate).

Sheol mé amach an cheist agus seo thíos an freagra a fuair mé ó Julie O’Farrell ag Foras na Gaeilge.

“Más rud é go bhfuil tú ag iarraidh ‘gnáth-Ghaeilge’ a úsáid ar an mblag, moltar an méid seo a leanas:

Tá 'go comhuaineach', an rud a bhí ag an bhfiosraitheoir, go maith i gcás 'determinate' sa chomhthéacs seo, agus d'fheilfeadh 'go leanúnach' i gcás 'indeterminate'. 'Aibíonn speicis áirithe trátaí i gceann tréimhse cinnte/ ag tráth cinnte, agus aibíonn siad go léir le chéile; aibíonn an speiceas eile trátaí go leanúnach ar feadh an tsamhraidh/ ar feadh na tréimhse fáis/ó Mheitheamh go Deireadh Fómhair' mar shampla.

Ach más rud é gur saintéarma teicniúil atá uait, moltar:

Speicis trátaí a mbíonn tréimhse aibiúcháin chinnte (determinate) acu, agus speiceas trátaí a mbíonn tréimhse aibiúcháin neamhchinnte aige, agus a rá go mbíonn na trátaí sin ag aibiú go leanúnach ar feadh an tsamhraidh."

Dar liomsa, a chomhbhlagalaithe, cé gur sothuigthe na téarmaí thuasluaite, is amscaí iad. So, a chairde na mblag, moltaí blasta fileata gonta agaibh?

An Práta Íseal?

2011-07-20T11:10:00.000-07:00

Agus mé ag caitheamh súil ar alt san Irish Times le déanaí, tháinig mé ar chur síos aineolach easnamhach ar an taighde atá déanta ag lear mór saotharlanna ar ghéineacha an phráta. Tharla go raibh saotharlann le TEAGASC bainteach leis an taighde, ach féach ar a raibh mar cheannlíne ag an Times:

Teagasc helps map DNA of humble spud

Tabhair faoi deara gur ‘humble spud’ a thugtar ar cheann de na barra is tábhachtaí ar domhan. Ar chuala tú éinne, an Irish Times, an NOTW fiú, ag tabhairt ‘humble wheat’ ar chruithneacht, nó ar eorna, nó coirce, nó seagal, nó go fiú ar rís nó ar an ngrán buí? Beag an seans, ach toisc an bhaint i smaointe cineál áirithe duine idir an práta agus Na Paddies, ní haon ionadh go mbeadh ‘the humble spud’ ag roinnt de na nuachtáin Shasanacha, agus dá bharr sin, mo léan, ag an Irish Times.

Trua sin, mar tá na cineálacha prátaí a fhástar go forleathan thar a bheith ionphóraithe agus dá bharr sin arís, soghabhálach do lear mór galair. Tá thart ar 1,500 cineál práta ar fáil i Meiriceá Theas. Is oidhreacht na mbundúchasach iad, barr a d’fhorbair siad leis na mílte bliain agus saibhreas dothomhaiste feirmeoireachta ceilte iontu. Humble? Uasal, a mhic, UASAL, a deirimse.

Barr Nua

2011-07-18T13:44:00.000-07:00

Agus mé ag cur bailchríoch ar mo lusghairdín, bhíos ag póirseáil i dteach gloine “Farmer Joe” a bhfuil ionad taobh bóthair aige i bhfogas leathmhíle óm ghairdín féin. Ionann ‘ionad taobh bóthair’ agus roadside stand, rud a cheadaítear sa bhaile beag seo fad is a thagann formhór an táirge ó thailte an úinéara. Ar thóir Dragan Francach a bhí mé agus rug mé ar dhá phlanda bhreátha. Agus mé ag díol astu, leagas súil ar phlanda nár áitheann mé.

“Sin Stevia,” arsa bean an úinéara. “Na duilleoga thar a bheith milis agus breá le cogaint.” Cheannaigh mé péire agus táid ag fás leo féin i gceapach thrialach féachaint conas mar a éiríonn leo. Go nuige seo tá an-fhás fúthu agus is fíormhilis na duilleoga, dar liomsa agus dar leis an mbeirt gharmhac a bhí anseo le déanaí. Mé chun duilleoga fásta a bhaint uair sa tseachtain agus iad a chur ag triomú ar an lusbhalla atá tógtha agam.

Ar ndóigh, ní túisce nua ná ceist. Más spéis leat a bhfuair mé ar Wikipedia, déan cuardach ar Stevia rebaudiana. Má tá éinne a léann m’fhocail ina cheimiceoir/bhithcheimiceoir nó a leithéidí, ionadh liom cobhsaíocht na gliocóiside (Stevioside). Deir tuarascáil a léigh mé ar Wiki gurb amhlaidh dó.

Nótaí ón nGairdín 3

2011-07-11T09:25:00.000-07:00

Agus na trátaí ag at, cé glas fós iad, chuaigh mé féachaint inné cá mhéad próca a bhí agam ar na seilfeanna san íoslach. Go dtí le déanaí bhí na prócaí scaipthe in áiteanna éagsúla thíos, ach tar éis gur bhuail taom néatú An Cosantóir, tá chuile cheann díobh in ord agus in eagar de réir méid agus cineáil ar na seilfeanna nua a cheannaigh sí dóibh. Iad bailithe agus seiceáilte agam, bhí lán ár miasniteora de phrócaí glana agam faoi dheireadh an lae. N’fheadar an bhfuil a leithéid agaibh in Éirinn, ach is iad ‘Mason Jars’ na prócaí a mbainim úsáid astu agus mé ag ‘cannú’ trátaí, piorraí, anlann de chuile shórt agus subh is glóthach milis. Is féidir na prócaí a ath-úsáid le claibíní nua a fhad is nach mbíonn máchail ar an ngloine.

Sea, tá na trátaí ag at, an méid díobh nach bhfuil ite ag na fianna. Cuimhin libh gur luaigh mé anuraidh go raibh ‘Taibhse Préachán’ ceannaithe agam chun barra a chosaint? Well, i mbliana, tá na fianna bradacha chomh líonmhar agus chomh hamplach sin gur gá dhá thaibhse chun ceapach amháin trátaí a chosaint. (Mé ag caint anois faoi fál slabhrach a chur thart timpeall ar thrian dár ngairdín, agus creid é nó ná creid, ach tá An Cosantóir ag éisteacht liom an tráth seo!!!)

Tá na biatais agus na cairéid bainte agam; na biatais, iad álainn úr agus gan thar méid liathróid gailf i gceann ar bith díobh, táid bruite ite agus an farasbarr i bprócaí le fínéagar caolaithe. Na cairéid bhriosca, an méid díobh nár ith muid, bronnadh ar na comharsana iad. Beidh barr mór biatas agus cairéad agam sna fhómhar, iad curtha sna ceapacha a bhfuil na trátaí agus na prátaí iontu faoi láthair.

Tá an luibh-ghairdín ag dul ó neart go neart, an feachtas triomaithe ag dul ar aghaidh de shíor. Muid chun pesto basal a dhéanamh an tseachtain seo chugainn. (‘peisteo’ atá ag focal.ie, ach ní maith liom an cruth atá ar an bhfocal sin.)

Molta ag Titley!!

2011-07-02T13:51:00.000-07:00

Is annamh, dar liomsa, a bhíonn an focal moltach ag Alan Mór Fionn Titley, údar arbh fhearr leis bheith ag feannadh agus ag sciolladh ná ag moladh, ach le fíordhéanaí leath sé moladh agus tuilleadh ar shaothair Bhreandáin Ó Doibhlin as na sé faisiscil de ‘Manuail de Litríocht na Gaeilge’ a bhfuil an ceann deireanach foilsithe le fíor déanaí. Caith súil ar alt dar theideal ‘Doras Feasa’ le Titley san Irish Times.

Is fada Ó Doibhlin ar mo ghearrliosta de scothúdair Gaeilge, ní hamháin as na Manuail ach as na haistriúcháin a rinne sé go Gaeilge ar shamplaí de litríocht na Fraince agus as na nua-uirlisí critice a dhíriú ar an nGaeilge. Tá Fraincis measartha maith agam, nó sin a mheas mé, ach nuair a cheannaigh mé aistriúchán Ui Dhoibhlin ar Fabhalscéalta La Fontaine cuireadh ar mo shúile dom go raibh mo ghreim ar an teanga sin fabhtach go leor. Agus thairis sin nuair a léigh mé Néal Maidine agus Tine Oíche agus Aistí Critice agus Cultúir thuig mé den chéad uair cé chomh haineolach is a bhí mé i réimse litríocht na Gaeilge.

Mar a deir Titley sa alt úd, más spéis duit stair na hÉireann agus litríocht na Gaeilge agus mura bhfuil na Manuail ar do leabhragán níl ionat ach soidéalach.

Ó Bhéalaibh Ár Sleachta

2011-07-01T15:22:00.000-07:00

Seans go bhfuil a fhios agaibh faoi seo go bhfuil beirt d’ár gceathrar i bhfórsaí armtha na tíre seo; duine díobh ina chomadóir sa chabhlach, and duine eile ina lia leis an gcabhlach céanna. Díreach mar nach ndearna mé iarracht ar leith éinne dem chlann a dhíriú ar an eolaíocht, ná ar an gCeimic ach go háirithe, ní dhearna mé, ach an oiread, iad a sheoladh isteach sna fórsaí cosanta. Conas a tharla, mar sin, gur roghnaigh siad bheirt an ghairm bheatha chéanna? Sin ceist a chuir mé orm féin go mion minic. Ní hé nach raibh siad gan an dara suí sa bhuaile a bheith acu. Bhí, agus raidhse proifisiún ann a bhféadfaidís tabhairt fúthu cionn is go raibh ardchéim bainte amach acu mar fochéimithe.

Sa deireadh chuir mé an cheist orthu, duine ar dhuine, agus b’ionadh liom go bhfuair mé geall le bheith an freagra céanna uathu beirt. Agus an freagra sin? An t-ardmheas a bhí agam riamh agus atá agam fós ar an tír seo. Meas é, an dtuigeann sibh, nach gceileann orm lochtanna an tsochaí seo, meatacht roinnt mhaith de cheannairí na tíre, íseal-chaighdeán (nó a easpa, fiú) cuid mhaith den chóras oideachais, aineolas coitianta na cosmhuintire agus thar gach ní eile an deilt uafásach eacnamaíoch atá ann anois idir lucht an rachmais (ar a bhfuil mé féin) agus an daoscar slua.

Ar a shon sin is uile, ní raibh riamh tír ar domhan in arbh fhearr liom bheith mar bhall di, agus dealraíonn go bhfuil séala na barúla sin ar mo chlann mac is iníne. Mar a dúirt mé, is cúis ionadh dom a bhfuil de thoradh ar an seasamh atá agam i leith na Stát Aontaithe. Ach ní míshásta ar fad atá mé dá bharr.

“Lóchrann Ar Bharr Sléibhe” a dúirt an fear a dúirt, agus measaim go raibh an ceart aige.

Nótaí Ón nGairdín 2

2011-06-28T10:18:00.000-07:00

Bhí tréimhse fionnuar oíche againn ar feadh seachtaine, rud a chuidigh le haibiú na bpiseanna. Inné, áfach, chuir mé deireadh leo agus ghlan mé an cheapach toisc nach raibh na faighneoga ag at a thuilleadh. (Cuimhin liom agus mé ag obair ar channú piseanna i Sasana nach mbíodh rath ar an séasúr ach amháin nuair a bhíodh aimsir fionnuar thirim ann.) Só, cad ba thoradh don bharr céanna? Ceapach de 32 troigh cearnach agus gan ach punt amháin de phiseanna agam. Piseanna scilligthe atá i gceist agam, iad tar éis a mbaint as na faighneoga. Agus cá fhad? 100 lá. Agus duine ag iarraidh cinneadh a dhéanamh an fiú an rud seo nó an rud siúd, is fiú nithe a thomhas. I gcás na bpiseanna ní fiú an toradh an saothar. Leitís, cairéid agus biatais a bheidh san cheapach sin as seo amach.

Na Prátaí faoi Bhláth

2011-06-26T14:14:00.000-07:00

Ionann sin agus tráth cuardach na bpóiríní. Agus mé fillte ó Aifreann an Domhnaigh inniu bhailigh mé cúpla punt díobh agus, ar m’anam, bhí oideas suimiúil sa NY Times inniu; póiríní rósta i bpáipéar le luibheanna agus ola olóige. Bainfidh mé triail as.

Impriúlachas Teanga?

2011-06-22T11:26:00.000-07:00

Tá alt gur fiú a léamh ag Gabriel Rosenstock in Irish Times an lae inniu (6/22/11). É ag gearán gur namhaid do gach teanga eile é an Béarla. Seo aige sampla den dochair a dhéanann an Béarla don Ghearmáinis.

“Ich musste den Computer rebooten, weil die Software gecrasht ist.” (B’éigean dom an ríomhaire a athbhútáil toisc gur thuairteáil na bogearraí.)

Ní raibh riamh thar caoga focal Gearmáinise agam, ach tá greim níos daingne agam ar an bhFraincis agus tá roinnt mhaith den ‘Frainclis’ cloiste agam agus muid ar an mór roinn. Ar a shon san is uile, nílim ar aon intinn le Gabriel. Im thuairimse, is ceann de bhuanna móra an Bhéarla go bhfuil ar a chumas focail ó theangacha eile a shú isteach agus an teanga a shaibhriú dá bharr. Leagfainn an locht faoin sampla thuas ar lucht na Gearmáinise, ní ar an mBéarla.

Nótaí Ón nGairdín 1

2011-06-16T13:04:00.000-07:00

Agus mé im fochéimí chaithinn an samhradh i Sasana i mbun oibre nach raibh na micléinn Shasanacha sásta a dhéanamh. Go hiondúil ba i mhonarcha bia a bhínn, ag cannú piseanna nó súnna talún. B’fhéidir gur de bharr an taithí sin a bhfuil dúil agam sna piseanna agus mé ag iarraidh barr a bhaint astu beagnach gach bliain. Déanta na fírinne, áfach, ní oireann an aeráid seo do phiseanna; ró-the ró-luath sa bhliain. I mbliana bainfidh mé barr beag díobh, ach seo an bhliain deiridh dom iad a chur.
“Cad tá scríofa agat?”, arsan Cosantóir. An t-aistriúchán faighte aici, lig sí scig aisti. “Sin a deir tú chuile bhliain,” ar sí. Fíor di.
Rud éigin faoi sheanmhadra agus cleasanna nua?

An Focal Neamhspleách

2011-06-11T15:33:00.000-07:00

Ó am go chéile bíonn ceist ag duine dem lucht aitheantais faoin úrscéal atá in ainm a bheith idir lámha agam. An tríú scéal sa tsraith “Seán Ruiséal agus…………” atá i gceist agam. Go hiondúil, seachnaím freagra díreach a thabhairt, ach measaim go bhfuil sé in am dom an scéal a leagadh os bhur gcomhair.

Go nuige seo ba é a tharlaíodh go dtagadh smaoineamh suimiúil nó idé chugam agus tar éis breathnú air ar feadh scaithimh agus teacht den bharúil go raibh mianach scéil ann, thosaínn ag sníomh plota mórthimpeall air. Ba le linn dom bheith díreach dulta im luí istoíche a dhéanainn an sníomh agus ní thosaínn ar an scríobh go mbeadh geall le bheith chuile ghné den scéal leagtha amach agam.

OK, bhí go maith agus ní raibh go holc, ach agus mé sáite go domhain i scríobh an tríú scéal, tharla rud nach raibh coinne agam leis; thosaigh na focail ag dul i dtreo nach raibh mé sásta a leanúint. Chuir sin stop leis an scríobh agus sin cuid den fáth go bhfuil mé an oiread sin gafa leis an ngarraíodóireacht faoi láthair, óir caithim mo chuid fuinnimh a chaitheamh in áit éigin.

Mheas mé gurbh ait an rud é an scaradh sin idir mé féin is focail/plota an scéil agus chuir mé ceist ar dhuine dem lucht aitheantais, duine ar sár-údar é, ar tharla a leithéid agus é i mbun scríofa. “Go rialta,” ar sé, ach nílimse sásta fós mo cheannas ar an bplota a ligean le sruth. Agus sin daoibh, a chairde, staid mo chuid úrscéalaíochta faoi láthair.

Ní Raibh Rath Riamh……

2011-06-09T11:09:00.000-07:00

Ní raibh rath riamh ar an bhfeirmeoireacht, nó sin an tátal a bhaintear tar éis dreas comhrá le feirmeoir ar bith, cuma cén tír ina bhfuil tú. Ó dheartháir liom féin a d’fhoghlaim mise an fhírinne sin. Agus inné agus inniu agam mar fhianaise, tuigim dó.

Ag 3 a chlog sa iarnóin inné, bhí teocht de 42°C againn anseo. An dtuigeann tú go bhfuil piseanna i ngar seachtain don bhaint agam? Nó cad faoi na trátaí? Go deimhin is breá leo teocht, ach teocht de 27°C a bheadh i gceist, ní an oigheann-teocht seo. Agus cad faoi inniu? a deir sibh. Faoiseamh ar bith. Fan nóiméad go bhfeic mé. Leath i ndiaidh a haon anseo agus 41°C leasmuigh.

Is ónár dtobar féin a fhaighimid uisce agus tá caidéal an tobair ar ragobair le cúpla lá anuas. Ocht ngalún in aghaidh an nóiméid an t-uas-sholáthar uisce agus an t-ádh linn nach ceangailte le córas uisce an bhaile atá muid. Den chuid is mó is tríd maos-osáin (soaker hoses) a dháilim uisce ar na plandaí.

Ós rud é nach bhfuil fúm bualadh amach go maolóidh an teocht beagán, tapóidh mé an deis anois chun a insint daoibh a bhfuil ar fás agam faoi láthair. (Fágaim ar lár a bhfuil de bhláthanna i gceapacha An Chosantóra. Í as baile faoi láthair, ach mé ag coimeád uisce lena ceapachasa.)

Piseanna, prátaí, raidis (críochnaithe), cairéid, biatais, súnna craoibhe (barr fómhair), asparagas (ach a seal beag gearr críochnaithe.) Tá pónairí seoighe curtha agam, ach níl siad ag péacadh fós. Iad siúd uilig ag fás faoi lánghrian ag bun an ghairdín mar ar ceadaíodh dom na crainn a leagadh. Ina dteannta-siúd tá na raithneacha a dhearna mé trácht dóibh cheana, ach iad faoi leathscáth. Ar thaobh an tí tá dhá chrann piorra agus dhá chrann silín. An dealramh ar an scéal go mbeidh barr sásúil piorra againn um Mheán Fómhair agus dornán silín an mhí seo chugainn.

Ar aghaidh an tí, i ngar don bhóthar, tá luibh-ghairdín agam. Faoi láthair tá piobair, (idir the agus mhilis), basal (agus leas bainte as cheana féin), peirsil (dhá chineál), lus mín (dill), oragán, marós (rosemary), sáiste, tím agus dragan (tarragon). Tá an marós i bpota mór sáite sa talamh agam chun go mbeidh ar mo chumas é a aistriú isteach ag deireadh an fhómhair. Na luibheanna, beidh siad OK más féidir liom uisce a choinneáil leo. Agus na glasraí? N’fheadar, ach seans go mairfidh siad mura leanann an teas seo thar seachtain eile.

An teocht tite go dtí 39°. Amach liom, mo spéaclaí nua orm, iad san a dhorchaíonn faoi sholas na gréine, agus hata mór tuí ar mo cheann. Bíonn an corr-dhuine agus é ag gabháil thart in amhras an mídhleathach mé nó nach ea.

Fadhb

2011-06-01T12:07:00.000-07:00

Measaim go bhfuil an fadhb chéanna agamsa is atá ag ár gcara Áine. Cé gur féidir liom nóta nua a sheoladh chugaibh, níl ar mo chumas aiseolas ar a bhfuil scríofa agaibhse a sheoladh. Trua sin mar tá postanna thar a bheith suimiúil léite agam le lá nó dhó anuas.

An Lá Atá Ann Inniu

2011-05-30T11:21:00.000-07:00

Inniu Lá an Chuimhneacháin sa tír seo, agus is ócáid é chun aire ar leith a dhíriú orthu siúd a chaith seal sna fórsaí cosanta, ar an méid díobh a d’éag nó a gortaíodh agus iad faoi airm agus, inár gcás féin, ar an mbeirt linn atá faoi airm i láthair na huaire: duine díobh ‘áit éigin ar an Meánmhuir’ agus é ag cur cóir leighis ar 3,000 duine, an mac eile gona chéile is a chlann mac ar an taobh eile den domhan agus séasúr na dTyphoon buailte leo. Ní Meiriceánaigh antoiscigh ceachtar díobh. Seo an ghairm bheatha a thogh siad agus iad ar aon proifisiúnta is sár-oilte. Muid uilig thar a bheith bródúil astu.

Carr Nua

2011-05-22T09:15:00.000-07:00

Bhí an sean-Audi agam le breis agus deich mbliana. Roimhe sin bhí Ford Taurus-SHO agam ar feadh an achair chéanna. B’in an chéad charr nua a bhí agam ó shroich mé an tOileán Úr. Agus sin uilig mar stair agam, níorbh aon ionadh é go raibh muc ar mhallaí mo chéile nuair a luaigh mé léi go raibh mé ag iniúchadh carranna d’fhonn teacht ar cheann nua.
“Tuige sin?” ar sí, “nó an bhfuil ag teip ar an Audi?”
“Dheara níl,” a deirimse, “ach tá an-chostas ag baint le cibé seirbhís a bhíonn uaidh. Cuma cé chomh bídeach is atá an jab, uair a chloig a chaitear leis agus breis agus $100 in aghaidh na huaire mar chostas air.”
“Sin a bhfuil ag cur as duit?”
“Rud amháin eile; ba mhaith liom carr a bhféadfainn labhairt leis.”
D’fhéach an dea-bhean orm, imir de thrua le feiceáil ar a ceannaithe ar chloisteáil di go raibh a céile ag dul i leanbaíocht.
“Carr a bhféadfainn a rá leis ‘Glaoigh ar Maris’ agus dhéanfadh sé amhlaidh.”
“Beidh smart-phone de dhíth ort más é sin do mhian agus féach nach bhfuil go fiú fón póca agat faoi láthair.”
“Sin a mhínigh an fear dom agus mé ar chuairt ar an díoltóir ó chianaibh.”
“Tú sásta leis sin? Athrú mór é agus féach go mbeidh teacht ag an saol mór ort chuile uair den lá.”
“Tá’s agam, ach ar an lámh eile de ní chosnóidh an carr pingin rua.”
“Oh, yeah,” ar sí, “iad chun an car a bhronnadh ort i ngeall ar d’oibreacha carthanachta, an ea?”
“Olc liom na focail sin uait, a bhean,” a deirimse. “Sé a tharla ná gur cheannaigh mé scaranna de chomhlacht Ford ó chianaibh, tráth a raibh siad thar a bheith saor. I láthair na huaire tá a luach méadaithe faoi chúig. Iad uilig díolta agam inné agus is leor an brabús chun díol as Focus nua.”
“Ós mar sin atá an scéal agat, ceannaigh carr dea-labhartha duit féin ach fainic nach ró-mhealltach a bheidh a guth.”
“Féach gur ‘a guth’ a dúirt tú seachas ‘a ghuth’.”
“Nach é rogha na bhfear i gcónaí guth baineann a bheith ag an gcarr.”
An ceart aici, mar is gnáth.

I gCoim Oíche?

2011-04-28T12:40:00.000-07:00

Ar fhéachaint amach dom ar maidin bhí an saol faoi cheo, ach ní raibh an ceo céanna chomh tiubh sin nach bhfaca mé an ropaire seo i gceann de cheapacha mo chéile. Ní blatóg choiteann (Blata orientalis) é ná Ciaróg rua (Periplaneta americana). Caitheann gur ceann den dream é a fhaightear sa Bhrasaíl. Deirtear go mbíonn siadsan iontach mór. Gach gíog as faoi láthair. N’fheadar cad tá ite aige.

Oideas Nach Iondúil

2011-04-24T09:20:00.000-07:00

Ar na leabhair cócaireachta atá ar an seilf againn tá ‘ The Secrets of Jesuit Breadmaking’ leis an mBráthair Rick Curry, C.Í. Is leabhar é atá ceadaithe agam go mion minic, ach le déanaí tháinig mé ar oideas ann a chuir ionadh orm agus a spreag m’fhiosracht sa chaoi go raibh orm tabhairt faoi. Sé is gné neamhiondúil don oideas seo ná go gcuirtear an taos isteach in oigheann fuar. Sin déanta agat castar an lasc go dtí 400° F agus fanann tú ansin ar feadh 40 nóiméad. Agus, ar m’anam, sár-bhullán ba thoradh don turgnamh. An bhfuil aon chur amach ag éinne agaibh ar an modh seo?

Tá Sé Éirithe

2011-04-24T09:07:00.000-07:00

Sin an fíric is tábhachtaí againne, Críostaithe.

Ag cur athleagan dom ar ráiteas Phóil:

‘Má tá Sé éirithe, is cuma faoi rud ar bith eile
Agus mura bhfuil Sé éirithe, is cuma faoi rud ar bith eile.’

Tsunami i nGleann Caol

2011-04-17T09:36:00.000-07:00

Cathal, an mac is aosta linn, tá sé fillte anois ón obair tarrthála a bhí ar siúl ag Cabhlach Mheiriceá sa tSeapáin. Is oifigeach sa chabhlach é agus go dtí le fíordhéanaí bhí sé lonnaithe in Okinawa, ach é anois in Sasebo ar Honshu. Muid ag caint leis inné agus d’inis sé dúinn faoi ghnéithe den tragóid a chuir as dó go mór.

Sráidbhaile de 1000 duine suite leathmhíle ón bhfarraige i ngleann cúng. Bhí airde 10 méadar sa tsunami ar shroicheadh an chósta agus béal an ghleanna dó. Ach an gleann cúng, theanntaigh sé an t-uisce sa chaoi go raibh airde 30 méadar ann ar shroicheadh an bhaile dó. Níor tháinig slán go fiú duine amháin dá raibh sa sráidbhaile an lá sin. Sea, an t-iomlán caillte.

Al Jazeera

2011-04-02T09:09:00.000-07:00

Más mian leat foinse dhifriúil eolais a bheith agat, faoin Meánoirthear ach go háirithe, caith súil ar Al Jazeera/Béarla.

http://english.aljazeera.net/

Eadarlúid Bheag

2011-03-21T09:53:00.001-07:00

Ar m’éirí dom ar maidin, seo a bhí romham.
“Na fionna damanta sin arís,” a deirimse.
Breá an rud é go mbeidh deireadh leo go luath.

An tEarrach Tagtha

2011-03-18T09:17:00.000-07:00

Cá bhfios dom?
Ní hansa:
Tá na piseanna i dtalamh.
Na crainn thorthaí scoite.
Giolcaigh na sú craoibhe gearrtha go talamh.
Na ceapacha glanta agus a gciondáil múirín leata orthu.
Prátaí i dtalamh amárach.

Mo chroí ag canadh amhail an t-ógfhear i Laoi na Laoi.

Seo anois, tá an geimhreadh thart
Tá an bháisteach glanta feasta
Tá an tír seo ‘gainne faoi bhláth.

(Laoi na Laoi, 2,11)

Na Pancóga

2011-03-08T08:40:00.000-08:00

I dtír i bhfad i gcéin, na blianta cairbreacha siar ó shin, bhí Cháisc thar a bheith luath ann an bhliain sin. Lánúin nuaphósta agus a gcéadghin ag teacht ar an saol ar lá ar leith; Máirt na bPancóg. Pancóga mar bhricfeasta cothrom an lae sin ag an leaidín ó shin i leith. Iad aige ar maidin, le him, siúcra agus sú líomóide. Aoibh ar a aghaidh.

Faire Tuile

2011-03-06T09:15:00.000-08:00

Inniu an lá. Chéad bháisteach bhog leanúnach an Earraigh. É ag cur ó mheánoíche i leith. Orlach againn cheana féin. Orlach eile le teacht, deirtear. An sneachta smálaithe ag cúlú go drogallach, ithir fhornocht le feiceáil anois, gan go fiú balcaisí an Fhómhair á ceilt. Dhá throigh de dhoimhne sa talamh reoite fós, ach féar glas le feiceáil os cionn an dabhach shéarachais. An sumpa san íoslach go breá tirim fós. É mar mhoch-fairtheoir againn. Le breis agus fiche bliain níor caitheadh amach oiread is péint-channa amháin. Iad anois suite faoi chosa táblaí, cathaoireacha, leapacha agus boscaí de chuile shórt, á n-ardú ón urlár, ar eagla na heagla. An Cosantóir agus mé féin ag déanamh uainíocht ar a chéile feadh an lae, feadh na hoíche. Briseadh uisce agus tosú breith-phianta an Earraigh, nó sin mar a shamhlaítear dom é. Gan le déanamh againn ach fanacht go foighneach, go haireach.

Mo Bheacha Saor-Láibe.

2011-03-02T13:47:00.000-08:00

Osmia lignaria

Bealtaine na bliana 2009 agus mé ag tosú ar an mblagáil am-íditheach seo, scríobh mé cur síos ar na beacha fiáine agus an teach a bhí agam dóibh (bronntanas ón gCosantóir). Arís an bhliain seo caite bhí an teach céanna in úsáid agam, ach thugas faoi deara go raibh doicheall ar na beacha (Osmia lignaria) leas a bhaint as na sean-bhambúnna ón mbliain roimhe. Ba ghairid gur tháinig mé, ar an idirlíon, ar mhíniú ar an doicheall sin. I mbeagán focal, is fearr leis na beacha baininscneacha gan áit ionfhabhtaithe a bheith acu mar ghoradán dá sliocht. Agus an ionfhabhtú sin? Baictéir, fungais agus fíneog.

Ar ndóigh, ní bheidh aon ró-dheacracht romhat agus tú ag steiriliú an teach agus na bambúnna le huisce te agus fochlóirít sóidiam (tuarthóir, Clorox). Ar an drochuair tá an teach (adhmaid) agus na bambúnna ar aon póiriúil, sa chaoi go súnn siad isteach an tuarthóir agus go bhfanann a bholadh siúd orthu. Ní maith leis na beacha an boladh. “Isn’t it a pity about them,” arsa mo chéile. (Í tagtha isteach anois ar Bhéarla na hÉireann.)

Só, seift eile de dhíth. Ráithe ar ghor, ach seo daoibh é.

Riachtanais: Neamh-phóiriúil; Éasca a chur le chéile/a bhaint as a chéile; Comhábhair sho-fhaighte agus neamhchostasach; Fíor-éasca a steiriliú.

Píopa PVC, trastomhas inmheánach 3”, seachtrach 3.5”; caipín 3” plaisteach; le fail ó Lowes
Criathar meala plaisteach 6”x2”x3”; le fáil ó Masonbee Homes, BC, Ceanada.

Gearr píosaí 7” ar fhad ón bpíosa píopa PVC (sabre-sábh leictreach); gearr na cúinní ón gcriathar (siosúr) agus brúigh isteach sa phíopa é. Neadaigh an caipín isteach i bhfoirceann amháin den phíopa agus brúigh an criathar síos go mbeidh siad ag teagmháil le chéile. Sin a bhfuil le déanamh agat. Tá teach beach nua déanta agat!!

Scéala Chugam Aniar ó Gurney’s.

2011-03-02T12:25:00.000-08:00

Tháinig scéala chugam inniu ó Gurney’s. Tá na síolta ar a slí chugam agus le cúnamh Dé beidh na piseanna agus na biatais i dtalamh roimh Lá ‘le Pádraig, rud nár éirigh liom a dhéanamh le cúpla bliain anuas. An deireadh seachtaine seo caite d’éirigh liom, faoi dheireadh, na crainn torthaí a sciotadh, rud is dual dom a dhéanamh le linn coscairt Eanáir. Ar ndóigh, ní raibh leá againn i mbliana ó Lá Nollag go dtí i ngar do dheireadh mhí Feabhra. Anois, agus an sneachta ag leá le seachtain anuas, níl ach dhá throigh de fágtha ar an talamh. Cuma, mar bheidh mé amuigh an deireadh seachtaine seo chugainn agus fiú má bhíonn an ithir reoite fós, scríobfaidh mé clais inti agus isteach leis na síolta.

Bhur dToghchán

2011-03-01T10:06:00.000-08:00

Bhí an-bhá ag mo mhuintir riamh le Fiann Fáil. Sin ráite, áfach, measaim go raibh siad ró-fhada i gcumhacht agus gur maith an rud é réabhlóid a bheith ann ó uair go chéile. Ón taobh seo den aigéan bhí an dealramh ar an scéal, de réir mar a thuig mise é, go rabhadar (FF) dulta i dtaithí ar bheith i réim agus gur cuma leo faoi na comhghuaillithe (PD-anna agus Glasaigh) a bhí acu. Caidhp a’ Bháis chruthanta a bhí sa chomhrialtas don dá dream sin.

Thairis sin, bhí an cineál ionracais agus calmachta ba dhual do pháirtí Dev caite ar leataobh acu agus b’olc liom sin. D’admhaigh Brian Cowen go raibh a fhios ag a chomhairleoirí sa Státseirbhís agus aige féin go raibh an tír ro-mhór i dtuilleamaí lucht na tógála agus na forbartha agus na cánacha agus an fhostaíocht ba thoradh ar an gcuid gníomhaíochta siúd, ach gur leasc leis srian a chur leo (tuige sin, meas sibh?). Pé ar bith é, tá a ré caite, go fóillín ar chaoi ar bith, ach táid ann a mheasann nach n-éireoidh ‘The Men of Destiny’ go deo arís. N’fheadar féin.

Feicfimid anois cad is féidir le foireann nua a dhéanamh agus guím rath orthu. Beidh ionadh orm má éiríonn leo aon fheabhas tobann a bhaint amach. Mar sin féin, tá mo dheaghuí leo.

Sóid-Arán Caiscín

2011-02-28T12:32:00.000-08:00

Seo an iarracht is déanaí liom dlúth-aithris a dhéanamh ar an arán a chonaic mé á dhéanamh le linn dom samhradh na bliana 1950 a chaitheamh i nGaeltacht na Gaillimhe. Ní raibh leictreachas ar bith sa cheantar agus dhéantaí an chócaireacht uilig ar an tine mhóna sa chistin. Mar oigheann bhí bácús ag bean a’ tí agus faoi dhó sa tseachtain dhéanadh sí dhá bhullán mór sóid-arán: ceann de phlúr bán, an ceann eile de chaiscín. Ionann ‘bácus’ agus soitheach d’iarann teilgthe a raibh barr/clúdach ag dul leis. Trastomhas de16 orlach a bhí sa bhácús agus é 8 n-orlach ar airde. (Dutch oven atá air a leithéid de shoitheach sna bólaí seo.) Mar leacht taois, d’úsáidtí an bhláthach a fágadh tar éis im a dhéanamh. Go hiondúil bhíodh blúiríní ime sa bhláthach. I ngar do dheireadh na bácála chuirtí smeachóidí móna ar bharr an bhácúis. OK, is leor sin mar réamhrá, ach a chur ar bhur súile daoibh gur aistriúchán é seo ar an oideas a scríobh mé le déanaí dom chlann mac is iníne agus dá gclanna siúd. An bhfuil a fhios agaibh go bhfuil beirt iarua againn anois?

Mar bhácús tá mias casaróil 5 phionta de dhéantús Corningware le barr/clár gloine air.

Mar thine mhóna tá oigheann leictreach, réamh-théite go dtí 400 ° F agus an mhias chasaróil ann.

Mar bhláthach tá bainne beagmhéathrais (1%) maille le fínéagar bán agus ola canola. Más ghnáth-bhainne a bheidh á úsáid agat, fág an t-ola ar lár.

Comhábhair

Gnáth-phlúr bán 1 chupán
Caiscín garbh (Odlums) 2 chupán
Púdar bácála 2 thaespúnóg
Sóid bácála 2 thaespúnóg
Salann 1 taespúnóg
Siúcra 1 taespúnóg
Bainne (1%) 12 unsa
Ola canola 1 bhord spúnóg
Fínéagar 1 bhord spúnóg

Modh

Cuir an bainne, an fínéagar agus an t-ola le chéile agus measc iad.
Réamh-théigh an t-oigheann go dtí 400 ° F agus an mhias casaróil maille leis an mbarr san oigheann le linn an téite.
Measc na comhábhair thirime le chéile agus nuair a bheidh an t-oigheann ag 400 F doirt an leacht isteach d’aon gheábh amháin. Measc le spúnóg adhmaid go mbeidh an taos aonfhoirmeach. Iompaigh amach ar losaid phlúrtha é agus le lámha plúrtha fuin an taos a laghad agus is féidir ach go mbeidh sé ina chiorcal thart ar 8 n-orlach ar leithead. Tóg an mias chasaróil as an oigheann, bain an barr di agus sleamhnaigh an taos isteach sa mhias. Gearr cros ar bharr an taois, spréigh le huisce é, cuir an barr gloine ar an mias agus ar ais san oigheann leis an iomlán.

Tar éis 10, 20 agus 30 nóiméad spréigh barr an taois arís. Bain an barr den mias agus bácáil ar feadh 15 nóiméad breise. Bain an t-arán as an mias agus cuir ag fuaradh é ar raic. Is féidir an t-arán fionnuar a roinnt agus cuid de a reo má filltear i scragall alúmanaim é agus an beart sin a shéalú i Ziploc. Chun an t-arán a atéamh, bain as an Ziploc é agus téigh in oigheann ag 300 F ar feadh 40 nóiméad é.

Tá’s agam go bhfuil na treoracha seo roinnt mhaith iomadúil, ach is cineál “Baking For Dummies” atá ar siúl agam. Níl imir de tharcaisne i gceist.

An tÉanáireamh, Geimhreadh, 2010

2011-02-26T20:29:00.000-08:00

Faoi mar a bheifeá ag súil, ní hamháin go mbíonn An Beathaitheoir ag cur bia ar fáil do na héin áitiúla, (saghsanna ar leith ar uaire), ach tá sé de chúram uirthi féachaint an bhfuilid ag dul i líon nó i laghad. Chuige sin, tógtar Éanáireamh faoi dhó i rith na bliana; uair sa Gheimhreadh, uair sa Samhradh. Níl fúm anseo ach liosta na n-éan atá feicthe agus comhairthe go nuige seo i mbliana. Cur amach ar bith níl agam ar na hainmneacha Gaeilge seachas préachán, gealbhan, fiach/seabhac agus dreoilín, colm agus cnagaire.

Cardinal (cairdinéal); Cardinalis cardinalis
Chickadee (sicidí??); Poecile atricapillus
Cowbird (??); Molothrus ater
Crow (préchán); Corvus brachyrhynchos
Dove, morning (colúr de chineál éigin); Zenaida macroura
Finch, gold (lasair choille); Spinus tristis
Finch, house (glasán?) Carpodacus mexicanus
Grackle (?); Quiscalus quiscula
Hawk, sharp shinned (spioróg, ruán aille); Accipiter striatus
Jay, Blue (?); Cyanocitta cristata
Junco (?); Junco hyemalis
Mockingbird (?); Mimus polyglottos
Nuthatch, white breasted (cnóshnag); Sitta carolinensis
Robin, American (Spideog Mheiriceánach); Turdus migratorius
Sparrow, white throated (gealbhan); Zonotrichia albicollis
Starling (druid); Sturnus vulgaris
Titmouse (meantán); Baeolophus atricristatus
Woodpecker, downy (cnagaire); Picoides pubescens
Woodpecker, flicker (cnagaire); Colaptes auratus
Woodpecker, hairy (cnagaire); Picoides villosus
Woodpecker, redbellied (cnagaire); Melanerpes carolinus

Watson, Jeopardy agus Talamh Glas

2011-02-18T11:44:00.000-08:00

Is fada mé ag breathnú ar an gclár Jeopardy a chraoltar ar cheann de na cainéil teilifíse anseo in Connecticut ach is fíor-fíor-annamh an bua agam ar dhuine ar bith de na hiomaitheoirí a bhíonn ar thóir an airgid agus an cháil. Is cuimhin go glé liom éacht Ken Jennings agus an t-iliomad babhta a bhuaigh sé sular ar cloíodh é. Níor chreid mé go bhféadfadh ríomhaire, cuma cé chomh mór, chomh tapa agus chomh lán sonraí a bhí sé, an bua a sciobadh ó Ken agus ón gcuradh eile nach cuimhin liom a ainm. By Dad, ach nach ormsa a bhí an t-ionadh agus an bua glan amach ag Watson.

Bhí mé ag súil go mbeadh focal nó dhó againn um an taca seo ó Aonghus faoin éacht atá déanta ag IBM, mar tá mé ag ceapadh go mbeadh tuiscint aige ar na deacrachtaí a bhí le sárú ag na hinnealtóirí agus na scríobhaí cóid.

Talamh? Sea. Den chéad uair ó Lá Nollag i leith tá cré agus an corr-ribe féir le feiceáil anseo ar thailte O’Connor agus Fiondella. Hip hip………..

Achaidh Aislinge

2011-02-12T11:21:00.000-08:00

Tá an novella thuas i bhfoirm r-leabhar ar fáil saor in aisce ó Litriocht.com. Mar is eol daoibh, foilsíodh a chéad leath den scéal, trí mhíthuiscint, in Feasta an bhliain seo caite. Ní hamháin go bhfuil an saothar sin liomsa ar fáil, ach tá na cúig scéal eile ar tugadh aitheantas dóibh i gcomórtas an Oireachtais ar fáil freisin. Is fiú súil a chaitheamh orthu uilig.

An tEarrach?

2011-01-31T13:34:00.000-08:00

In Éirinn ceaptar gurb é an chéad lá de Feabhra tosach an earraigh. Is léir nach mar sin atá an scéal abhus sna Stáit Aontaithe. Ón Nollaig i leith tá cúig throigh sneachta tite agus gan coscairt ar bith againn ar an sneachta céanna. Tar éis an stoirm is déanaí, arsa fear an chéachta liom “Cá gcuirfidh mé an sneachta treafa?” agus go deimhin b’fhíor dó, mar tá múr sneachta tógtha aige ar thaobh an chabhsa, múr atá 8 dtroigh ar airde faoi láthair agus gan ar chumas an chéachta dul níos airde. “Áit ar bith a bhfuil teacht agat uirthi,” a deirimse leis.

Anocht beidh suas le troigh eile againn agus tá mo chéile foighneach ag bagairt orm éalú go hóstán go mbeidh na cromchinn faoi bhláth agus ní tógtha uirthi é.

Ar dheis sa phictiúr feicfidh sibh luascshuíochán. Féach go bhfuil an sneachta ar aon leibhéal leis an suíochán féin. Seans nach mbeidh an suíochán le feiceáil ar maidin.

Tomás A’ Phinn

2011-01-27T09:41:00.000-08:00

Beidh sibh i dtaithí faoi seo ar bheith ag cloisteáil faoin meas atá agam ar an sár-údar Tomás Mac Síomóin. Táid ann atá eolach ar na hEolaíochtaí agus dream eile atá eolach ar an bPolaitíocht. Ar an drochuair, is iondúil nach bhfuil imir de chumas úrscéalaiochta ag ceachtar den dá dhream sin. Ach, mirabile dictu, seo chugainn Mac Síomóin agus sé shaothar leis ar fáil mar r-leabhartha ó Litríocht.com.

Níl mé féin cleachtach ar bhreis is leathanach a léamh ar scáileán, ach feicim nach amhlaidh do m’ál féin. Caithigí súil ar láthair Litríocht.com. Ceannródaí i ndáileadh leabhar Gaeilge.

Mianach na Leitean

2011-01-01T12:41:00.001-08:00

Ceist ag Dennis orm le déanaí faoi ‘snáithín inleáite’ (soluble fiber) coirce agus cá mhéad de a d’eastóscfaí (would be extracted) le huisce fuar. Cuireadh an cheist sin i gcomhthéacs comhfhreagras idirlín faoi ‘Sowen’ (‘Cáfraith’ an focal Gaeilge air). Chuir an cheist i gcuimhne dom nach raibh leite ite agam le breis agus leathchéad bliain. Tuige sin, deir tú. Well, sé fírinne an scéil nach raibh ar chumas mo mháthar leite inite a ullmhú riamh. Agus b’ait sin, mar bhí geall le bheith chuile eile a réitigh sí blasta so-ite. An leite, áfach, bhí sí i gcónaí stolptha cnapánach agus ghoill sé go mór orm go raibh orm í a ithe ó Luan go Satharn. A thúisce a thosaigh mé ar an ollscoil, bhíos in ann an bricfeasta a sheachaint agus ba mhór an faoiseamh dom dul in éagmais na leitean.

Agus mé ag lorg freagra ar cheist Dennis, rith sé liom go raibh scéilín leath-cheilte im’ cheann faoin leite chéanna. Sibhse a léigh an scéilín ‘Maud agus an Turcaí’ aithneoidh sibh an t-ainm ‘Ina Horgan’ a bhí mar chomharsa béal dorais againn agus mé ag fás aníos. B’as contae Luimnigh d’Ina agus cúigear de chlann ag a tuistí. Gach maidin agus í ag freastal ar an meánscoil sa chlochar ba é a bhí os a comhair ar bord an tseomra bia ná leite stolptha chnapánach. A luaithe a d’fhill a máthair ar an gcistin, chaitheadh Ina an leite isteach sa spás idir an drisiúir agus balla an tseomra. Lean an scéal amhlaidh ar feadh na sé bliana a chaith Ina ar an meánscoil.

D’éirigh thar barr léi san Ard-Teist agus fuair sí post sa státseirbhís san ardchathair. Pósadh le garda í, d’éag a hathair agus go gairid ina dhiaidh sin bhí an duine deireanach de chlann a máthar scaipthe ar fud na tíre. Agus an mháthair ag déanamh ar an seasca, chinn an chlann ar chistin nua a bhronnadh uirthi, mar bhí an seanchistin an-bheag agus seanfhaiseanta chomh maith.

An chéad chéim ná an balla idir an seomra bia agus an chistin a leagan. Chuige sin b’éigean an drisiúir a bhogadh. Thug fear amháin faoi, thug beirt faoi agus ansin triúr, ach oiread is orlach ní bhogfadh sé. Cupán tae ag an triúr. Tugadh faoin drisiúir le hord, le dhá ord, le trí ord. De phrap thit an drisiúir agus an balla laistiar de maille leis. Great stuff that old country porridge.

Ollstoirm Sneachta?

2010-12-26T10:27:00.000-08:00

Táthar ag tuar breis agus troigh (30 cm) dúinn inniu agus cá bhfios cá mhéad thar oíche. Feicfimid! (Maidin Luain: Troigh sneachta, gaoth ard, mo dhroim, mo dhroim!)

Tá Sé Tagtha

2010-12-25T11:47:00.000-08:00

An cnuasach beag seo, tá sé agam anois le breis agus daichead bliain. Ar ndóigh, bhain timpiste do bhall nó dhó i rith na mblianta, ach d’éirigh liom an damáiste a leigheas. An bhliain seo caite d‘athnuaigh mé an phéint orthu, ach seachas sin táid mar a bhí siad tráth a gceannaithe. Ionann sin is a rá go bhfuil siad ar chomhaois le m’iníon, Emer.

Cúpla Punt

2010-12-22T13:53:00.000-08:00

Níl sa scéilín seo ach an fhírinne. Mar sin féin nílimse ag maíomh go bhfuil iomlán na fírinne ann. Mar shampla tá mo chéile ionúin de bharúil gur tháinig an ‘cúpla punt’ ó na daoine a bhí ag obair sa seomra sórtála. An t-aon fhadhb a bheadh agam leis an aguisín sin ná conas a tharla go raibh stampa Sasanach ar an gclúdach, nó an raibh? Táim féin dall bodhar i gcás na ceiste sin. Seo dhaoibh, mar sin, píosa atá léite cheana ag bhur bhformhór ach a bhfuil áit ar leith im chuimhní cinn aige.

Nollaig Shona faoi mhaise agaibh uilig. Go mbeannaí an Leanbh is Dia sibh, cuma an n-aithníonn nó nach n-aithníonn sibh É.

Cúpla Punt um Nollaig

Im iarchéimí le Cheimic mé, bhí mé de shíor ar ghannchuid airgid. Agus an Nollaig ag teannadh liom, ghlacainn post sealadach in Oifig an Phoist, Sráid an Phiarsaigh. Níorbh éasca an dá thrá a fhreastail, idir shaotharlann agus Phost, mar bhíodh mo chomhairleoir taighde amhrasach fúm an tráth sin bliana agus é de shíor am lorg sa tsaotharlann agus mo chomhthaighdeoirí ag cur mí-threoir air chun nach mbeadh teacht aige orm.
“Cá’l Seán?”
“Sa leabharlann, measaim.”
“Chuardaigh mé ansin é.”
“Dulta go leabharlann Trinity?”

I moch na maidine, i bhfad roimh éirí na gréine, síos liom ar mo shean-Vespa go Sráid an Phiarsaigh, agus an mála poist arna líonadh agam, amach liom ag seachadadh litreacha ó bhun barr Shráid Grafton agus sna foshráideanna a ghabhann aisti.

I ngar do dheireadh mo “shiúil”, mar a thugtar ar raon seachadta, thagainn uirthi, lá i ndiaidh lae, ag seasamh sa doras, gan focal aisti, ag feitheamh liom, an dóchas ag lonrú ina súile is mé ag teannadh léi, ag múchadh nuair ba léir nach raibh rud ar bith agam di. Lá i ndiaidh lae, maidin is iarnóin, b’in romham í. Faoi dheireadh, i ngar cúpla lá don Nollaig, labhair sí.
“A dhath agat dom ó Shasana?”
“Ar an drochuair, níl.”
“Tú cinnte? A haghaidhse i gcónaí ar an stampa.”
“Faic duit inniu. Amárach, b’fhéidir.”
“Sea, amárach. Amárach go cinnte.”
Leag sí lámh ar mo mhála.
“Níl ar a chumas filleadh abhaile, tá’s agat. Iad iontach cruachroíoch thall. Gan sos nó staonadh ag dul do na Paddies, deir sé, ach go seolann sé cúpla punt dom um Nollaig.”
Lá i ndiaidh lae, ach faic na fríde agam di.

Agus mé ar mo shiúl deiridh roimh Nollaig, bheannaigh sí dom, ag guí “Nollaig Shona” orm is ar mo mhuintir agus rith deor léi ó shúile gan dóchas síos gona smig chrón ghuaireach.
“Moill ar an bpost i Sasana, is dócha,” a deirimse. “Seans go mbeidh litir agam duit tar éis Lá ‘le Stiabhna”
“Moill i Sasana, a deir tú? Nach mheasfá go ndéanfaidís sár-iarracht agus an Nollaig buailte linn?”

Cúpla lá faoisimh agam sa bhaile agus ansin ar ais liomsa agus le cúpla leaideanna eile ón ollscoil chun fuílleach na Nollag a ghlanadh agus an oifig sórtála a chur ina gnáthriocht arís. Agus, ar m’anam, bhí litir ó Shasana agam di. Ach ar theacht fad lena doras dom, ní raibh sí romham. Suas staighre liom, suas go barr an tí. Chnag mé ach freagra ní bhfuaireas. Ghob ceann amach ó dhoras trasna an léibhinn uaim.
“Tú ag lorg Maggie, Maggie Flynn? Bhuail taom í maidin Nollag agus iompraíodh de ruathar go dtí an Mater í.”
Chuireas an litir im phóca agus ag deireadh mo shiúil, dhírigh mé ar an Mater agus ligeadh isteach chuici mé ar feadh bomaite.
“Go díreach mar ar thuar tú é,” ar sí de ghuth lag. “Moill air i Sasana. Nach deas uait dua a chur ort féin mo litir a bhreith chugam. A fhios agam nach ndearmadfadh sé mé. Mo chúpla punt um Nollaig.”
Agus d’fháisc sí an litir lena hucht agus thit ina codladh.

Ar mo shlí amach dom, sméid an bhanaltra orm.
“Gaol agat léi?”
“Níl, is mé a fear an phoist. Í ag tnúth le litir. Cá fhad a bheidh sí istigh anseo?”
“Á, sin is bun lena clamhsán faoi ‘moill ar an litir i Sasana, na scraistí’. Áthas orm gur rug tú trasna chuici í, nó b’fhéidir go suaimhneoidh sí anois agus go bhfaighidh sí dreas beag codlata. Ach maidir léi féin, míorúilt é má fheiceann sí an athbhliain.”

Cúpla punt um Nollaig, cúpla domsa agus cúpla eile dise, agus suaimhneas croí di maille leo.

Lá an Altaithe

2010-11-25T10:28:00.000-08:00

Mar bhall de lucht an Diaspora Éireannaigh a bhfearadh fáilte roimhe sna Stáit Aontaithe tráth nach raibh mo scileanna de dhíth ar mo thír féin, gabhaim buíochas le muintir na tíre seo agus guím beannacht Dé orthu uilig.

Tionól 2010

2010-11-14T11:35:00.000-08:00

Beidh mé in Éirinn ag feadh seachtaine. Cúrsaí gnó den chuid is mó a bheidh ar siúl agam, ach Dé hAoine agus Dé Sathairn beidh mé ag freastal ar Tionól 2010 de chuid Scoil an Léinn Cheiltigh. Sé Damian McManus a thabharfaidh an Léacht Reachtúil agus ina dhiaidh sin beidh a shaothar ‘A Bardic Miscellany’ á sheoladh. Thart ar 500 dán agus 700 leathanach atá ann, an díolaim is mó den Dán Díreach a cuireadh ar
fáil go nuige seo.

Maróga

2010-11-08T11:13:00.000-08:00

Is iomaí duine nach gcreideann gurb i mbuicéad suite sa doirteal a mheasctar comhábhair na maróg Nollag. Well, tháinig An Cosantóir aniar aduaidh orm agus seo mé ag meascadh liom oiread agus a dhéanfaidh dosaen maróg.

Úps

2010-11-08T10:50:00.000-08:00

Bhí fúm an dara barr duilleoga a bhaint inniu, barr a bheadh ar aon dul leis an gcéad cheann. Ach ar éirí dom ar maidin (ar ndóigh, ní raibh grian an tsamhraidh ag taitneamh), seo a chonaic mé.

Ilteangachas Abú

2010-10-28T12:58:00.000-07:00

De réir alt in ‘Science’, 15 Deireadh Fómhair, l. 332-333, 2010, táthar tar éis a fháil amach go bhfuil buanna ar leith ag baint le bheith ilteangach. Ar na buanna sin tá cumas níos fearr beag is fiú a dhéanamh de nithe atá ag tarlú thart timpeall orainn ach nach bhfuil suim againn iontu. Ina theannta sin de réir taighde ó Cheanada, tarlaíonn Alzheimer’s cúig bliana níos déanaí i ndaoine a bhfuil an Fhraincis agus an Béarla acu go líofa ón gcliabhán. Níl freagra fós ar an gceist “Cad faoi daoine a bhfuil 3 nó 4 nó 5 teangacha acu.”

Duilleoga

2010-10-28T10:22:00.000-07:00

An tráth seo bliana agus mé am’ ghléasadh féin, féachaim amach ar an ngairdín cúil agus is éard a fheicim ná saibhreas, go díreach mar atá an scéal san dá phictiúr thuas. Baileoidh mé na duilleoga faoi thrí sula mbeidh deireadh leo. Uair a chloig go leith a thógfaidh gach iarracht agus carnfaidh mé ag bun an ghairdín iad. Mo chomharsana béal dorais, tá nós ar leith ag gach duine daoibh. An chomharsa ó thuaidh, séidfidh sé go bun a ghairdín iad, mar a bhfuil ‘terra incognita’ aige, fásra chomh tiubh sin nach féidir siúl tríd. An chomharsa eile, is baintreach í agus conradh aici le comhlacht garraíodóireachta a bhearrann an féar ó earrach go Samhain agus a bhaileoidh na duilleoga nuair a bheidh siad go léir tite. Ar ndóigh, tá nósanna eile ann chun fáil réidh leis na duilleoga céanna, ar a bhfuil iad a shá i málaí móra agus a iompar go dtí ionad athchúrsáil an bhaile. Ionann sin is a rá gur saibhreas domsa iad ach gur núis iad dá lán. Trua sin, mar ainneoin gach a léann tú i leabhartha garraíodóireachta, ní gá mórán stró a chur ort féin chun múirín a dhéanamh. In ionad bheith ag tiontú agus ag meascadh a bhfuil agat sa chró múirín, fad is a thógtar i gceart an carn, sé sin le sraitheanna caola d’fhéar agus duilleoga agus dóthain uisce lena choimeád tais, beidh múirín agat i gceann dhá bhliain agus ní bheidh ort ‘potting soil’ nó ‘top soil’ a cheannach le teacht an earraigh.

Múirín

2010-10-19T13:26:00.000-07:00

Daoibhse nach ndearna múirín riamh, seo míniú gairid ar a bhfuil i gceist. Sa phictiúr feiceann sibh dhá chró. Na bíomaí adhmaid, táid 8 dtroigh ar fhad. An cró chun tosaigh is i mbliana a líonadh é agus sé atá ann ná duilleoga ó fhómhar na bliana seo caite agus scotháin féir a gearradh i mbliana. Sa chúlra tá a bhfuil fágtha de dhuilleoga na bliana seo caite. Is mar cheapaire a líontar an cró: sraith féir, sraith duilleoga, sraith féir…….. Bíonn a dhá oiread duilleoga is a bhíonn féar agus caitear a bhfuil sa chró a choimeád tais: báisteach nó uisce ón osán. Tá a tharlaíonn dá bhfuil sa chró thar a bheith casta, ach is féidir seo a rá go siúráilte: mura ngintear teas, ní bhfaighidh tú múirín. Líonadh an cró ar dheis an fómhar seo caite agus tá crapadh de 75% ar thoirt a raibh ann. An t-earrach seo chugainn, tráth nach mbeidh an múirín sa dara cró reoite a thuilleadh, bainfear an múirín as agus cuirfear i gceapacha é. Thart ar leatonna beagán tais a bheidh ann.

Praiseach Cruthanta

2010-10-15T13:46:00.000-07:00

An scéal ina iomlán. Ag deireadh na bliana seo caite, sheol mé luath-leagan de ‘Achaidh Aislinge’ chuig m’eagarthóir ag iarraidh air súil a chaitheamh ar an scéal. Mhol sé cúpla athrú agus mhol sé freisin go seolfainn é chuig Feasta féachaint an mbeadh suim ag Pádraig Mac Fhearghusa é a fhoilsiú sa mhóreagrán liteartha den iris. Dúirt Pádraig go raibh an scéal ró-fhada (6,500 focal) agus gur leasc leis é a bhriseadh ina dhá leath. B’ionann sin domsa agus diúltú. Ba ansin a chinn mé ar é a sheoladh isteach ar chomórtas an Oireachtais. Mar is eol daoibh, bhuaigh sé an dara háit sa chomórtas do ghearrscéal, comórtas a bhí maoinithe ag Litríocht.com agus é ar intinn acu roinnt de na scéalta a cuireadh isteach ar an gcomórtas sin a fhoilsiú mar ‘e-leabhar’. Bhí go maith agus ní raibh go holc agus lóisteáladh an seic a bhí ag dul leis an duais.

Inné fuair mé nóta lámhscríofa sa phost ó eagarthóir Feasta agus seic leis an nóta. Dealraíonn sé go bhfuair sé ‘briseadh nádúrtha’ sa scríbhinn agus tá an chéad leath den scéal foilsithe in Feasta Dheireadh Fómhair. Inniu fuair mé dhá chóip de Feasta sa phost. Tá nóta eagarthóra ag deireadh an phíosa ag míniú gur ‘leagan ciorraithe’ é den scéal a ghnóthaigh duais i gcomórtas an Oireachtais. Ní leagan ciorraithe é. Níl ann ach an chéad leath den scéal. Anois caithimse aghaidh a thabhairt ar mhuintir Litríocht.com ag míniú an scéil dóibh agus ag rá leo go bhfuil mé lánsásta an duais a aisíoc más sin atá uathu agus mé ag gabháil mo leithscéil leo as an bpraiseach seo. Só, sibhse a bhí ag fiafraí díom cá mbeadh teacht ar an scéal, ceannaigh Feasta chun blas a fháil ar fhantaisíocht an údair seo.

An Mhóin

2010-10-04T13:04:00.000-07:00

An samhradh a chaith mé i nGaeltacht na Gaillimhe sa bhliain 1950, b’in an chéad uair, agus an uair dheireanach, a d’oibrigh mé sa phortach ag baint móna. Ba é a bhí le déanamh agamsa na fódanna a ghróigeadh. Cuimhin liom an phian droma a bhí orm ag deireadh an chéad lae agus is cuimhin liom, freisin, a shuaraí a bhí toradh mo chuid oibre féin i gcomparáid leis an méid a rinne an leaid ab óige sa chlann agus muid geall le bheith ar chomhaois. “Tiocfaidh tú i dtaithí ar an obair,” arsa fear a’ tí agus muid ag filleadh abhaile. B’in taithí nach raibh uaim ach cionn is go raibh mé ag maireachtáil leo amhail ball den teaghlach, ní raibh dul as agam ach leanúint leis an obair sa phortach. Lá sa tseachtain a chaithimis le baint na móna agus nach mé a bhí sásta tráth a thosaíomar ar an mhóin a iompar abhaile agus an chruach cois tí a thógáil. Más buan dom chuimhne, bhí níos mó bainte ná ba ghá agus díoladh an farasbarr le muintir na háite. Inniu agus mé ag póirseáil trí chomhaid TG4, tháinig mé ar chlár faoin móin agus láithreach bhraith mé pian im dhroim.

Aguisín le Bronnadh na nDuaiseanna

2010-09-30T10:33:00.000-07:00

Tá an píosa thíos ró-fhada le bheith ceangailte leis an téad faoi ‘Achaidh Aislinge’ agus dá bharr sin is mar theachtaireacht nua a fhoilseoidh mé é. Sibhse a sheol saothar isteach ach nach bhfuair duais ar bith, bíodh a fhios agaibh go raibh ceithre shaothar seolta agamsa, bliain i ndiaidh bliana, sular bhuaigh mé rud ar bith.

Ní raibh mise i láthair ag bronnadh na nduaiseanna i gcomórtas liteartha an Oireachtais ach an t-aon uair amháin. B’in sa bhliain 2006 nuair a roinn m’úrscéal ‘Seán Ruiséal agus Iníon an Oileáin’ an chéad duais le saothar le Maidhc Dainín Ó Sé. Agus deireadh leis an searmanas, tháinig an bheirt a bhí mar mholtóirí ar mo scéal chun labhairt liom. Ansin bhrúigh bean agus ansin bean eile isteach sa chomhrá. Iad beirt bainteach le comhlachtaí foilsitheoireachta agus suim acu an scríbhinn a léamh. Gheall mé cóip a sheoladh don chéad bhean díobh. Níl fúm anseo a thuilleadh a scríobh faoin scéal sin seachas a rá nár fhoilsigh ceachtar den dá chomhlacht an t-úrscéal.

I ndeireadh na dála sheol mé an scríbhinn chuig Pádraig Ó Snodaigh agus ghlac sé léi. Tá ábhar ghearrscéil ghreannmhar sa chur agus cúiteamh, comhfhreagras, easaontas agus, sa deireadh, maslú a bhain le diúltú na scríbhinne. (N’fheadar an mbeidh sé de dhánaíocht ionam an cur síos sin a scríobh.) OK, sa deireadh, d’éalaigh mé ón mbeirt agus d’fhill ar mo chol ceathrar a thionlaic mé an oíche sin. Agus muid ar tí imeachta, tháinig bean óg chugam agus d’iarr orm dul go seomra eile le haghaidh agallaimh raidió. Faoi am sin, áfach, bhíothas críochnaithe leis na hagallaimh agus ar ais liom go dtí mo chol ceathrar, a bhí faoin am sin ag labhairt leis An Snodach agus a chéile Clíona Cussen. Anois, sé an fhírinne ghlan é go raibh luath-leagan de scríbhinn an úrscéil chéanna seolta agam chuig Coiscéim geall le bheith bliain roimhe, ach focal níor chualas ina thaobh agus chinn mé nach raibh aon tairbhe le bheith ag iarraidh míniú ó Phádraig.

Comórtas an Oireachtais

2010-09-28T13:59:00.000-07:00

Cuimhin libh gur luaigh mé i gcomhthéacs an mhír a scríobh Mise Áine faoi ‘Cré’ go raibh scéal scríofa agam dar theideal ‘Achaidh Aislinge’? Luaigh mé, freisin, gur chreid mé nach raibh sé infhoilsithe de bharr laige na Gaeilge ann agus do-chreidteacht an phlota. B’in an chéad phíosa fada a chríochnaigh mé agus mé ag athshealbhú mo chuid Gaeilge. Thart ar an mbliain 2000 a scríobhadh é. Well, agus sin scríofa agam ar an mblag, chuaigh mé ag léamh an scéal arís, agus dar m’anam, thaitin sé liom. Chuaigh mé ag féachaint ar liosta na gcomórtas liteartha de chuid an Oireachtais agus tháinig mé ar chomórtas A8, gearrscéal de níos mó ná 2,500 focal. Mhaoinigh Litríocht.com an comórtas sin agus é ar intinn acu an deich scéal is fearr a fhoilsiú mar e-leabhar. Cinnte bhí níos mó na 2,500 focal ann, mar 6,500 a líon focal, novella seachas ghearrscéal, déarfainn. Cuma, sheol mé isteach é. An dara háit sa chomórtas buaite aige. Ionadh an domhain orm. Mo dheartháir, Rory, tar éis an seic a ghlacadh ar mo shon.

Ar Cosa in Airde

2010-09-28T12:44:00.000-07:00

Seachtain ó shin bhí stoirm mhór oíche againn, báisteach agus ghaoth mhór. An mhaidin dár gcionn, ní raibh ach an chorr-dhuilleog ar an talamh. Aréir bhí báisteach againn, thart ar leathorlach, ach gan ghaoth ag dul léi. Tá an talamh clúdaithe le duilleoga inniu. Sin mar a tharlaíonn anseo. Tagann an t-athrú séasúir chugainn ar cosa in airde. Is breá leis an mbeirt againn an t-earrach agus an fómhar ach imíonn siad uainn sciobtha go leor. Más é a deirtear faoi aeráid na hÉireann ‘Long wet days followed by short wet days,” sé atá againne dhá shéasúr fhada, samhradh agus geimhreadh agus giota beag d’earrach agus d’fhómhar. As seo amach ní aibeoidh trátaí agus tá deireadh leis na súnna craoibhe. Tá biatais agus cairéid fós le baint, ach thairis sin ní bheidh le déanamh againn ach na bleibeanna nua, tiúilipí agus cromchinn, a chur i dtalamh, na duilleoga a bhailiú is a charnadh, ola téimh a cheannach agus filleadh ar an úrscéal.

Garleanbh Nua

2010-09-27T13:28:00.000-07:00

Beimid ag tiomáint ó dheas an mhí seo chugainn chun bheith i láthair ag baisteadh an gharlinbh is déanaí againn: Claire Elizabeth O’Connor. Ós oifigeach cabhlaigh a hathair, baistfear ar bord loinge í le huisce coisricthe as clog na loinge. Greanfar a hainm agus dáta a baiste ar an gclog amach anseo.

Deir mo chéile liom gurb í seo an garleanbh deireanach. Seo an cineál eolais a bhíonn ag mná ach nach bhfuil teacht riamh ag fir air. N’fheadar cén fáth. Cibé ar bith é, seo ár liosta:

Megan, Thomas, Jack, Michael

Leah, Jessie, Elizabeth, Abigail

Shannon

Fiona, Ian, Maeve, Claire

Pióg

2010-09-17T13:06:00.000-07:00

Sé cupán súnna craoibhe mear-reoite ag 0 °F, dhá chupán siúcra, ¼ spúnóg salainn agus sé spúnóg arrarút measctha leis an siúcra. An crústa (ceannaithe) péinteáilte le hubh buailte. 45 nóiméad ag 425 °F.

An Mosc Sin

2010-09-10T11:41:00.000-07:00

Mar is eol daoibh, tá cónaí orm in Connecticut i bhfogas 15 míle slí ó New Haven. Rugadh agus tógadh mo chéile in East Haven agus fuair sí bunús a cuid bun-oideachais in New Haven i scoil pharóistiúil St. Mary’s. Seo giota as blag Paul Moses (Commonweal) atá thar a bheith spéisiúil, dar liom.

The `Ground Zero mosque’ and the K of C’s mother church
August 29, 2010, 12:33 pm
Posted by Paul Moses

I’d like to continue the discussion of parallels between 19th century attacks on Catholicism and current Islamophobia by pointing to the history of the New Haven, Conn., church where Father Michael J. McGivney founded the Knights of Columbus.
A reader sent me a copy of a July 28, 1879 article in which The New York Times, playing the Fox News role, offered a scathing history of St. Mary’s Church under the title, “An Unprofitable Church: Roman Catholic Troubles in New-Haven.” The church on one of New Haven’s finest residential streets had been dedicated five years earlier, but only after a struggle in which the pastor was pressured to accept an alternate site.
As The Times put it, “When the residents of this aristocratic avenue discovered that they were in danger of seeing a Roman Catholic church spring up among them, with all that the establishment of such a church implied, they bestirred themselves to oppose the project. The wisest of the Roman Catholics here did not favor it, and St. Mary’s was induced to exchange the lot for a good one in some other locality.” But that site was also deemed “too good” for Catholics, so a lesser lot was found. The pastor refused this, according to The Times, and built the church as originally planned on wealthy Hillhouse Avenue.

According to the Times, the parish fell into debt (its parishioners being mainly “servant girls”). “The result shows how foolish were those who persisted in building the church on the spot where it stands,” The Times concluded. “How much spite had to do with it cannot now be ascertained, but the complete history of the negotiations would be very interesting. The edifice was erected beyond the boundaries of the parish, and it invaded the most exclusive homes of wealth and culture. It is an eye-sore on the avenue, a source of annoyance and injury to neighboring residents, and a complete failure as a business enterprise.”

Today, it is a thriving community run by the Dominicans, who came to the parish in 1886. It holds a place in the history of American Catholicism for, as noted on its Web site, Father McGivney, who served in the parish for seven years, organized the Knights of Columbus in its basement in 1882.

Much is contained in the Times’s phrase “with all that the establishment of such a church implied,” for it signifies that the writer was able to simply assume that the paper’s readers were already well aware of the Catholic Church’s supposed evils.
Pressure to “compromise” on a site … bias against the religion of an immigrant community … hostile media coverage. There is nothing new under the sun.

An Garraíodóir Eile (II)

2010-08-29T13:13:00.000-07:00

Mar a scríobh mé cheana, cheadaigh Cosantóir na mBilí dom an chearnóg thoir-thuaidh den ghairdín a bhánú de chrainn agus d’éirigh liom ceapach ardaithe amháin a thógáil ansin um earrach. Só, a deir sibh, “An raibh rath ar an obair sin?” Cinnte, bhí, ach deacrachtaí freisin. Le breis is mí anuas tá an mheánteocht anseo ag barr an chnoic 10°F níos airde ná mar is gnáth. Dá bharr sin is bocht an pailniú atá ar na plandaí tráta agus tá claonadh ar na torthaí titim go talamh agus iad gan a bheith lán-aibithe fós. Ar an lámh eile de, tá muid ag baint punt súnna craoibhe in aghaidh an lae le deich lá anuas agus tá an dealramh ar an scéal go leanfaidh an scéal amhlaidh go ceann coicíse. Subh, pióga agus ‘coulis’ (le cur ar uachtar reoite) a dhéanfaidh mé nuair a bheidh an obair sa ghairdín críochnaithe againn. Ag deireadh na seachtaine seo chugainn cuirfidh mé síol biatais i dtalamh mar aon le síol cairéid.

An bhliain seo caite sa ghairdín cois bóthair san áit ar chuir mé planda beag de Matteuccia struthiopteris (Ostrich Fern) an bhliain roimhe, bhí suas le dosaen raithneach ag iomaíocht lena chéile. Bhain mé deich gcinn díobh, chuir i bpotaí iad agus chuir fógra lámhscríofa in airde ag rá go raibh na plandaí ar fáil saor in aisce. Laistigh de lá ní raibh ach dhá cheann fágtha agus an lá dár gcionn bhíodar go léir imithe. Le teacht an fhómhair d’fhill roinnt de na daoine a fuair na raithnigh le torthaí a bhronnadh orainn. I mbliana agus muid ag obair ar an ngairdín sin, is minic a thagann duine chugainn ag iarraidh raithneach eile, nó comhairle faoi phlanda éigin agus stopann carranna ar uaire le fótó a thógáil. “Féach anois gur ‘local attraction’ muid,” arsa An Cosantóir. Agus is dócha go bhfuil an ceart aici mar tá rud éigin faoi bhláth sa ghairdín sin ó thús Mhárta go dtí lár Dheireadh Fómhair.

Mar a Cailleadh an Iolaire

2010-08-22T09:24:00.000-07:00

Mar is eol daoibh, is beag mo mheas ar an iris Comhar ón am a briseadh Aindrias Ó Cathasaigh as a phost mar eagarthóir agus is ionadh liom go bhfuil an iris chéanna ag teacht chugam mí i ndiaidh míosa ainneoin nár athnuaigh mé mo shíntiús. Sin ráite, áfach, má tharlaíonn gur féidir leat do lámh a leagadh ar eagrán Lúnasa, beidh alt thar a bheith spéisiúil le léamh agat. Agus an chéad chogadh domhanda críochnaithe, bhí an luamh aimireálachta HMY Iolaire ar a shlí ó Chaol Loch Ailse go Leodhas. Bhí 280 duine ar bord agus mairnéalaigh de bhunadh an oileáin a bhformhór, iad ag filleadh abhaile ón Eoraip. Briseadh an luamh ar charraigeacha i bhfogas do chaladh Steornabhaigh agus níor tháinig slán ach 75 duine. Sé atá san alt le Natalie Nic Shim ná cur síos agus anailís ar cheithre dán a cumadh i nGàidhlig faoin tragóid. Is fíorbheag mo thaithí ar an teanga sin ach bhí ar mo chumas brí a bhaint as cuid mhaith de na sleachta a chuireann an t-údar os ár gcomhair. Chuir an fhilíocht Anach gCuan i gcuimhne dom sa tslí gur cheadaigh mé mo chóip de ‘Filíocht na nGael’ gur léigh mé an dán sin ina iomlán arís. Is fiú an € 4 an chóip sin den iris.

Salann

2010-08-05T07:41:00.000-07:00

Chuir scéal Áine faoi na Fataí Goirte scéal eile faoi shalann i gcuimhne dom. Le blianta beaga anuas tá saoire caite againn faoi thrí sa Tuscáin. Is breá linn na daoine, an ealaín, an ailtireacht , an tírdhreach agus, ar ndóigh, an fíon agus an bia. Bia iontach agus gan ach gearán amháin agam faoi: níl aon bhlas ar an arán. Tuige sin? Mar níl oiread is gráinne amháin salainn in arán na Tuscáine!! Míniú ar an aiteas seo ní bhfuair mé ó éinne seachas ‘Sin is nós dúinn’. N’fheadar faoi na fataí bruite brúite mar ní raibh siad riamh ar an menu.

Beirt Bheathaitheoirí, Duine Díobh ina Ainneoin Féin.

2010-06-23T11:02:00.000-07:00

Tá a fhios go forleathan go bhfuil mo chéile ina héan-bheathaitheoir díograiseach a bhfuil cúig ionad beathaithe aici ag imeall na coille ar chúl an tí. Ó thángamar go dtí an teach seo breis is fiche bliain ó shin tá thart ar chúig is tríocha cineál éin feicthe againn ag baint leasa as flaithiúlacht mo chéile. “thart ar” a deirimse mar níl muid ar aon aigne faoi éan amháin agus dá bharr sin tá ceithre is tríocha ag mo chéile agus cúig is tríocha agamsa. Pé ar bith é, ní raibh aon suim agamsa bheith im bheathaitheoir. A mhalairt ar fad a bhí i gceist agam, ach le cúpla lá anuas tá sé tugtha faoi deara agam go bhfuil ar a laghad dhá ainmhí á mbeathú agam. An mháthair-ghiorria a ndearna mé tagairt di ó chianaibh, tá a gnáthóg aistrithe aici go bun an ghairdín mar a bhfuil idir thorthaí agus glasraí ar fás agam. Dealraíonn gur cineál epicure í an giorria céanna siúd is nach n-itheann sí dem ghairdín ach na súnna talún, idir dhuilleoga agus thorthaí. Tá trí thom fraochán gorm agam agus na fraocháin ar cheann díobh ag aibiú faoi láthair. Chuaigh mé inné chun eangach a chaitheamh thart ar an tom sin d’fhonn na fraocháin a chosaint ar an éanlaith, ach b’in os mo chomhair siopmonc (Tamias) ag iniúchadh gach caoire agus ag ithe na cinn abaí. Níl eangach ar domhan a bheadh ina bhac ar an leaid sin.

Anró an Gharraíodóra

2010-06-06T13:38:00.000-07:00

Cuimhin libh gur chuir mé piseanna ag fás sa cheapach nua agus go raibh fúm trátaí a chur sa cheapach chéanna tráth a mbeadh na piseanna bainte agam? Well, tá na trátaí curtha agam, ach oiread agus pis amháin ní bhfuair mé. Tuige sin, deir tú. Well, bhí fás iontach maith sna piseanna, iad ag dreapadh suas maidí a bhí sáite agam san ithir. Trí throigh ar airde a bhí siad tráth a thosaigh siad ag bláthú agus ba ghairid go raibh faighneog in áit gach blátha agus suas le sé shíol bídeacha i ngach faighneog. Só, deir tú arís, tuige nach bhfuair tú oiread agus pis amháin roimh chur na dtrátaí? An teocht, sin an fáth. Le coicís anuas tá an teocht iarnóin idir 80 agus 90 céim, tosca a chuireann stop le fás piseanna. Inné ghlan mé na féithleoga as an gceapach agus chaith ar an gcarn múirín iad agus creid uaim nárbh éasca an cinneadh é. Tá deich mbliana ann ó d’éirigh liom barr piseanna a bhaint. Seans maith ann gurb í i mbliana an uair dheireanach a chuirfidh mé piseanna.

Giorriacha

2010-05-30T12:14:00.000-07:00

Tamall de bhlianta ó shin thugas cnuasach d’fhionnadh faoi deara i gceann de na ceapacha ag bun an ghairdín. Nuair a dhruid mé leis chorraigh rud éigin i lár an fhionnaidh. “Nead” ghiorria a bhí fionnta agam. Bhí ceithre ainmhí bídeacha ann, iad fionnaithe agus a súile ar oscailt. An lá dar gcionn ba léir go raibh ceann díobh marbh agus i rith na hoíche bhog an mháthair as an nead é. Cúpla lá eile agus bhíodar imithe. Tharla an rud ceannann céanna san áit cheannann chéanna an bhliain dar gcionn.
I mbliana, ar na jabanna a bhí ar mo liosta bhí cuas beag san fhaiche ar aghaidh an tí a líonadh agus síol a chur san ithir. Well, ní raibh tosaíocht ard ag an jab sin agus rinne mé dearmad de. Inné bhí mo chéile agus céile a dearthár ag déanamh timthriall ar an ngairdín gur thug siad faoi deara go raibh an cuas lán d’fhéar tirim agus go raibh ainmhithe beaga ann. Maidin inniu agus í ag dul i dtreo bosca na nuachtán thug Maris faoi deara go raibh an mháthair ag beathú a clainne agus nach raibh scáth uirthi roimh mo chéile. Anois díreach chuaigh mé féin féachaint cad tá againn sna fhaiche. Ag bun an cuais tá mám maith d’fhionnadh bán-liath agus sin mar a bhfuil na hainmhithe nua-bheirthe, iad ina gcodladh. Anuas orthu tá suas le ceithre orlaí d’fhéar tirim. N’fheadar cad a thug ar an mháthair a nead a dhéanamh i lár na faiche. Seans go raibh an cuas tarraingteach, gur thug sí faoi deara go bhfágaim airde de 3.5 orlaí san fhéar tráth a bhearrtha agus nach bhfuil cat ná cú againn. Pé ar bith é, murab ionann agus coiníní óga, beidh na giorriacha óga réidh chun taistil roimh dheireadh na seachtaine. Sa phictiúr tá cluas agus lapa le feiceáil ach zúmáil isteach.

Raithneacha

2010-05-14T13:18:00.000-07:00

Mar is eol daoibh tá muid teanntaithe, timpeallaithe agus iata isteach le crainn sa chaoi go bhfuil an chuid is mó den ghairdín faoi scáth. B’in ba chúis dom suim a chur sna raithneacha mar tá lear mór díobh siúd ann a fhásann faoi scáth. Ar ndóigh, ní leor sin mar cháilíocht mar caitheann siad teas an tsamhraidh agus fuacht an gheimhridh a sheasamh chomh maith. Chuige sin is ball mé den Hardy Fern Foundation (www.hardyferns.org) agus is tríd an eagraíocht sin a fhaighim formhór na raithneacha atá agam.
Déarfainn go bhfuil triail bainte agam as tríocha cineál raithneach agus go bhfuil teipthe, ar chúis amháin nó ar chúis eile, ar a dtrian díobh siúd. Caitheann gach raithneach nua dhá bhliain i gceapach thrialach agus má thagann sé slán aistrítear é go láthair bhuan. Na raithneacha sa phictiúr, tá an dá bhliain sáraithe acu agus níor theip ach ar chineál amháin.

Lá an Domhain

2010-04-22T13:27:00.000-07:00

Mar is eol daoibh, a chairde, ní ceartchreidmhí amach is amach mé faoi cheist seo an Téimh Dhomhanda. Sin ráite, áfach, seo hiad na nithe atá déanta againn chun ár n-éileamh ar chumhacht (agus a chostas) a laghdú. Geall le gach solas sa teach, is solas fluaraiseach é. Tá foirnéis tíosach ar fhuinneamh againn le tamall de bhlianta. Tá sár-insliú againn sna ballaí agus san áiléar agus tá córas téimh de cheithre zón againn, rud a chuireann ar ár gcumas gan ach codanna áirithe den teach a théamh de réir mar is gá. I gcionn mí nó dhó beidh an chuid is mó de na fuinneoga (atá ann ó tógadh an teach sa bhliain 1973) á athfhuinneogú (???). Déanaimid athchúrsáil ar gach pioc páipéir, gloine agus miotail agus, ar ndóigh, déanaim múirín as gach ribe féir agus gach duilleog tite. Maidir leis an athchúrsáil, tá ag an mbaile beag seo stáisiún ginte leictreachais a dhónn an méid sin den ábhar athchúrsáilte atá indóite, ní hamháin ón mbaile seo, ach ó cheithre bhaile eile sa chearn seo den stát agus díolann na bailte sin as an áis seo. An bhfuil a thuilleadh a d’fhéadfaimis a dhéanamh? Tá, cinnte, ach tá céim mhaith chun tosaigh tógtha againn. Lá an Domhain faoi mhaise agaibh uilig.

An Dabhach Ola

2010-04-20T11:28:00.000-07:00

Nuair a d’aistrigh an comhlacht a raibh mé fostaithe ann na saotharlanna taighde ó Syracuse (NY) go Connecticut b’éigean dúinn dul ar thóir teach nua. Bhí an t-ádh linn gur thángamar ar theach i bhfogas leathmhíle do na saotharlanna. Rainse a bhí ann agus é suite ar acra talún, tobar sa ghairdín ar aghaidh an tí, córas séarachais sa ghairdín ar chúl an tí. 2200 troigh cearnach sa teach agus íoslach de 2000 troigh cearnach ag dul leis.

Bhí drochbhail ar an teach, ach bhí an comhlacht flaithiúil go leor sa mhéid gur bronnadh suim mhaith airgid orainn chun cibé costais breise a bhí againn a ghlanadh. Bhí go maith agus ní raibh go holc agus laistigh de bhliain bhí an teach cóirithe go sásúil againn; péint nua ar gach balla agus síleáil, urlár nua dara sa seomra suí agus na gairdíní fiáine á dtabhairt chun míntíreachais againn.

Go nuige sin ní raibh againn mar bhreosla téimh againn ach meatán, ach anois bhí ola mar bhreosla againn. Áit éigin faoi thalamh bhí dabhach ola a raibh toilleadh 2000 galún ann. B’iontach an rud é a bheith in ann fanacht go dtí lár an tsamhraidh chun ola a cheannach.

B’in ceithre bliana is daichead ó shin. San idirlinn tháinig athrú ar na dlíthe agus cé go rabhamar marthanaithe (grandfathered) fad ár saoil féin, ní bheadh an teach indíolta agus an dabhach fós sa talamh. Inniu lá na cinniúna. Tá an seandabhach ar siúl, dhá dhabhach nua san íoslach (660 galún: bhí 700 galún fágtha agam sa cheann faoi thalamh) agus an jab geall le bheith críochnaithe. Cinnte, beidh orm síol féir a scaipeadh ar an bhfód nocht, ach thairis sin is faoiseamh mór dúinn nach raibh sileadh ar bith ón seandabhach a bhí faoi thalamh le breis agus 37 bliain. Seo na fir ag gearradh poill sa dabhach chun ligean don fhear ó Sheirbhís Dóiteáin an bhaile gach rud a sheiceáil, rud a rinne.

“Taibhse Préachán”

2010-04-17T12:37:00.000-07:00

Le blianta beaga anuas tá muid sna bólaí seo faoi léigear ag fianna. Tá méadú as cuimse tagtha ar a líon agus ós rud é nach bhfuil sé PC iad a mharú ach faoi choinníollacha thar a bheith srianta, tá cead a gcinn acu dul cibé áit is maith leo. Luaigh mé le déanaí go bhfuil ceapach lán de Trillium agam i mo scáthghairdín agus mé ag iarraidh iad a chrosphailniú féachaint an mbeadh teacht agam ar chineál nua. Well, dhá bhliain ó shin rinne na fianna scrios aon oíche ar na Trillium (Trillia??) sa chaoi nach raibh bláth ar bith fágtha. Ní raibh mé sásta fál d’ocht dtroigh a chur thart ar an gceapach, ach cheap mé nach raibh an dara suí sa bhuaile agam go dtí go bhfaca mé fógra i iris garraíodóireachta. Fearas thar a bheith cliste é a bhfuil trí chinn ceannaithe agam anois. Ceanglaítear osán uisce le spréire a bhfuil brathadóir neasachta (proximity detector) mar cuid de. A luaithe a thagann neach beo, go fiú siopmonc, i bhfogas 30 troigh den bhrathadóir, spréitear rois uisce ina threo. Stua de thart ar 120° atá ag an mbrathadóir agus an spréire ar aon. Ainneoin gur loiteadh ceapacha eile, níor baineadh leis na Trillium, ní anuraidh, ní i mbliana. Ceann eile suite agam anois chun na piseanna, na biatais agus na súnna talún a chosaint. Is gá cadhnra naoi volta a chur sa bhrathadóir ach maireann ceann amháin díobh siúd feadh an tséasúir. Aoibhinn an teicneolaíocht ar uaire.

An Aeráid, Arís

2010-04-14T10:59:00.000-07:00

Tamall ó sin, thagair mé do alt taighde a foilsíodh in Science. San alt sin bhí mionphlé ar an tionchar atá ag tiús an ghal uisce san strataisféir ar ráta athraithe an téimh dhomhanda. Ón mbliain 2000 i leith tá eolas cruinn bailithe faoi thiús an ghal uisce strataisféirigh agus níl dabht ar bith ann ach gur ísligh an tiús sin de 10% i rith na tréimhse 2000-2010, rud a laghdaigh an t-ardú teochta ar dhromchla an domhain de 25% thar mar a bheifí ag súil leis dá mba rud é nár tharla aon athrú ar thiús an ghal uisce strataisféirigh.

OK, a deir sibh, ach nach bhfuil an méid sin ráite agat cheana féin? Tá, ach seo aguisín ar mhaith liom a chur leis. Roimh an mbliain 2000, níl figiúirí cruinne againn ar thiús an ghal uisce strataisféirigh, ach tá fianaise starógach againn go raibh borradh ar thiús an ghal uisce san strataisféir idir na blianta 1980 agus 2000. Maítear san alt taighde chéanna gur dóichí ná a mhalairt gurbh é an toradh ar an mborradh sin ardú breise de 30% ar ráta ardú teochta dromchla an domhain.

Anois, níl fúm anseo an lasóg a chur sa bharrach, ach is léir go gcreideann eolaithe ‘ceartchreidmheacha’ áirithe go bhfuil tiús an ghal uisce strataisféirigh thar a bheith guagach agus an-tionchar aige ar theocht dromchla an domhain, agus thairis sin, nach dtuigtear fós cad is cúis leis an nguagacht chéanna. Scéal casta, gan dabht, scéal nach mbeidh freagra simplí air go ceann tamaill.

Na Cluasa

2010-04-12T12:58:00.000-07:00

Agus mé ag breathnú ar nuacht TG4 inniu, bhí sagart ó dheoise BhÁC faoi agallamh faoi ghéarchéim na hEaglaise in Éirinn. Baineadh stangadh asam mar cheap mé gur aithin mé an sagart, An tAthair Colm Ó Siochrú. Bhí leaid den ainm sin ag freastal ar Choláiste Mhuire le mo linn féin, breis agus caoga bliain ó shin. Agus conas mar a d’aithin tú é, a deir tú. Ar a chluasa. Cuimhin go glé liom an leaid céanna, duine de chlann a tógadh le Gaeilge agus a bhí ina shár-imreoir fichille. Níor bhuaigh mé oiread agus cluiche amháin agus muid i gcoimhlint le chéile agus nach aige a bhí na cluasa an tráth sin agus gan pioc difir orthu go dtí an lá ata inniu ann.

An Garraíodóir Eile

2010-04-09T13:06:00.000-07:00

Sé céile ‘Mise Áine’ ‘An Garraíodóir’. Fágann sin gur mise ‘an garraíodóir eile’ agus seo mar atá an scéal agam go nuige seo. Tá piseanna ag péacadh sa cheapach ardaithe nua agus nuair a bheidh mé réidh leosan, beidh trátaí á gcur ina n-áit. Thart ar sheasca lá ó chur na síol go baint an bhairr, sin a bheidh ó na piseanna. Beidh dhá shaghas tráta agam: ceann len ithe láithreach agus ceann de shaghas ‘Roma’ a ndéanfaidh mé anlann astu. Cuimhnígí gur pósta le hIodálach-Mheiriceánach atá mé. Tá ceapach nua sú talún curtha agam agus an-bhorradh fúthu, ainneoin nach bhfuil ann ach seachtain ó chuir mé i dtalamh na 25 plandaí. Líne amháin de bhiatas rua ag imeall na ceapaí sin. Leis an mbreis solas gréine atá ann de bharr baint na gcrann, a bhuí do Chosantóir na mBilí, tá giolcaigh na súnna craoibhe ag léim as an talamh agus beidh ár gcéad béile asparagais againn amárach. Na ceapacha ina raibh na prátaí ag fás anuraidh, táid clúdaithe anois le plaisteach dubh agus beidh siad á mbácáil agam feadh an tsamhraidh, mé ag súil go scriosfar an Phytophthera infestans roimh theacht an fhómhair. Ar an taobh eile den ghairdín tá scáthghairdín de cheithre cheapach agam, na cinn is sine agam. Raithnigh iomadúla i gceann amháin, Trillium de shaghsanna éagsúla i gceann eile, Helleborus (earrach) agus Tricyrtis miyazaki (fómhar) sa tríú ceann agus Arisaema agus Geranium fiáine sa cheann deiridh. Tugtar ‘Jack in The Pulpit’ ar Arisaema sna bólaí seo, ach ar na hainmneacha atá ag na Gaeil ar an bplanda seo tá “Bod Madra”, ainm nach bhfeicfidh tú ar an stampa poist Éireannach. Agus sin agaibh é, a chairde. Ach fan nóiméad. Píosa eile nuachta agam daoibh. Tá na beacha fiáine fillte le cúpla lá agus an crann piorra ar tí bláthú.

Aoibhinn beatha an gharraíodóra!!

Na Cromchinn

2010-04-07T07:55:00.000-07:00

Lus an Chromchinn a thugtar orthu, ach is fearr liomsa an giorrúchán. Iad faoi bhláth anois ins chuile áit sa ghairdín seo ‘gainne. Níl a fhios agam a thuilleadh ca mhéad cineál atá againn, suas le fiche, measaim: cinn a bhláthaíonn go luath, cinn le cumhracht agus cinn ina héagmais, cinn a thagann i mbláth coicís ar aghaidh agus cinn bhídeacha bhuí a mheastar gurbh as Anatolia dóibh, ceantar dúchais an bhlátha seo, nach mbláthaíonn go dtí tús Bhealtaine.

Béarlagair

2010-04-04T12:12:00.000-07:00

I ngach proifisiún bíonn a bhéarlagair féin le fáil. Mar shampla, agus mé i bhfeighil saotharlainne agus fostaí agam a bhíodh de shíor ag clamhsán agus ag cur i gcoinne gach iarracht feabhsaithe a dhéanainn, thugaimis ‘high maintenance employee’ air a leithéid, ach, agus muid ag tagairt dó ba é ‘HME’ a bhí againn air. Agus mé ag scríobh faoi bheirt a dúnmharaíodh agus iad ag spaisteoireacht le chéile, bhí ceist le freagairt ag na gardaí: an raibh ar intinn an bheirt a mharú, nó duine díobh, sé sin le rá cérbh é an ‘intended victim’. Agus a fhios agam go mbeadh téarma ar leith ag na póilíní ar a leithéid, chum mé an béarlagair ‘sprioc-íobartach’ agus sin atá á úsáid go sealadach agam i rith an úrscéil. Chuir mé faoi bhráid na dtéarmaíochtóirí é, ach ba é a moladh nach raibh gá le téarma ar leith agus gurbh fhearr dom ‘cé acu díobh a bhí i gceist a mharú’ a úsáid. Níl mé sásta leis sin mar tugann sé le fios dom nach dtuigeann siad cad is béarlagair ann agus an gá atá leis má tá faoi údar cuma na réaltachta a bheith ar a chuid ficsin.
Só, a chomhbhlagadóirí, bhur mbarúil?

Cré

2010-04-01T10:28:00.000-07:00

Tá úrscéal ar mo ríomhaire a bhfuil ‘Achaidh Aislinge’ mar theideal air. Déanta na fírinne is ‘novella’ é seachas úrscéal. Ní dóigh liom go bhfoilseofar choíche é toisc an plota a bheith do-chreidte agus an Ghaeilge lag. Deich mbliana ó shin a scríobh mé é agus cé gur fhéach mé air arís ó chianaibh, chuaigh sé rite liom aon ró-fheabhsú a dhéanamh air. An blag ó Mise Áine, Ó Chré go Cré, a chuir i gcuimhne dom arís é. Seo thíos blúirín as an scéal.

Ba é a bhí á mhaíomh ag Niamh sa leabhar sin ná go raibh fianaise le fáil i mbéaloideas iliomad tíortha faoi áiteanna ar leith a raibh an oiread sin baint acu le saoil, cruatain, íobairtí agus anbhás daoine go raibh spioraid na muintire sin bainteach fós le gach áit díobh. Tá i ngach neach daonna, a dúirt sí, géarghá go mbeadh cuimhne air i ndiaidh a shaoil. Féach, a dúirt sí, ar nósanna cuimhneachán na marbh sa tSeapáin, sa tSín agus i dtíortha eile nach iad. Féach mar a théann daoine ar chuairt chuig uaigheanna a muintire, cuma an gcreideann siad sa bheatha shíoraí nó nach gcreideann, agus gach súil acu go mbeadh cuimhne orthu féin agus iad dulta faoin bhfód. Sé atá in Achadh Aislinge ná scoilt bheag sa spás-am a ligeann do na mairbh a scéalta féin a athinsint dúinne i dtreo nach ndéanfaí dearmad buan orthu.

An Cheapach Nua

2010-03-27T10:03:00.000-07:00

Go nuige seo, ba é ba nós dom agus ceapach nua á tógáil agam alt leathrádail (half lap joint) a bheith agam idir na bíomaí adhmaid. Ansin, le béalmhír an-fhada druileála dhéanainn poll go talamh tríd na n-altanna agus dhaingnínn iad le rebar buailte síos tríd na poill isteach sa talamh. Mór an saothar é. Chinn mé ar mhodh nua a thriail leis an gceapach nua: bunalt (butt joint) in áit alt leathrádail agus Gorilla Glue in áit rebar. Agus, dar m’anam, d’oibrigh an plean go seoigh. Buntáiste eile leis an modh seo ná go bhfuil an cheapach so-aistrithe dá mba ghá. Tá piseanna curtha agam sa cheapach agus beidh siad siúd bainte tráth curtha na dtrátaí.

Cúram Sláinte II

2010-03-22T10:12:00.000-07:00

Sea, Dennis, is céim mhór chun tosaigh í. Trua, áfach, nár glacadh leis an ‘public option’. Tá mise agus mo chéile ar Medicare, scéim árachas sláinte do sheanóirí ar dhíolamar aisti feadh ár saol oibre, ach nach raibh ar fáil dúinn gur shroich muid an 65. Ina theannta sin, díolaimid breis agus $300 sa mhí chun fairsinge a chur leis an árachas agus rud éigin eile sa bhreis le haghaidh árachas drugaí. Táimid breá sásta leis an gcóras seo, córas atá éifeachtach agus a bhfuil forchostais measartha íseal ag dul leis.

Agus an díospóireacht faoi ‘Cúram Sláinte’ ar siúl le breis is bliain, tuige ar mé liom féin nach bhfuil an cineál seo árachais sláinte ag chuile dhuine. Anois, tá a fhios agaibh go bhfuil lé agamsa leis an gCoimeádachas, ach tá córas Medicare simplí go leor agus tá sé trédhearcach. Tosaíonn tú ag díol as a luaithe a thosaíonn tú i do chéad jab. Agus tú id óige, is ag díol as cúram sláinte na sean atá tú. Agus tú id sheanóir, siad na daoine óga atá ag díol ar do chúram sláinte. Tá sean-taithí againn ar an gcineál seo cánach. Tá ár gclann tógtha agus scaipthe le fada an lá, ach gach bliain díolaimid cáin sealúchais leis an mbaile beag seo a bhfuil 65% di dlite do na scoileanna poiblí. Breá simplí mar chóras é agus ó thalamh an domhain ní thuigim cad ina thaobh nárbh in an córas a reáchtáladh mar chóras árachas sláinte.

Idir Dhá Chomhairle

2010-03-19T10:16:00.000-07:00

Is fada ó cuireadh bréag i mo leith ach sin a rinne Dubhaltach sa mhír thíos. Ina theannta sin, maslaíonn sé mé as na foinsí eolaíochta a ndéanaim tagairt dóibh. Níl mé cleachtach ar etiquette na mblaganna. Ar chóir dom neamhshuim a dhéanamh den mhí-iompar seo, nó fogha a thabhairt faoi agus mugadh magadh a charnadh air. N’fheadar. Bhur gcomhairle uaim. San idirlinn, táim chun filleadh ar an ngairdín mar a bhfuil an cheapach nua tógtha agam, agus is gleoite mar cheapach í. Trátaí a bheidh inti i mbliana.

Seo duit sliocht as páipéar a foilsíodh le fíordhéanaí in Science (Science, vol 327, 5 March, 2010, pp 1219-1223). Tá na húdair bainteach le NOAA, le hOllscoil Colorado agus le hOllscoil Bern.

“However, the trend in global surface temperatures has been nearly flat since the late 1990s….”

Arsa Dubhaltach

Bréag lom atá ann, ní admhaítear a leithéid ar chor ar bith! A mhalairt.
Níl a fhios agam cá bhfaigheann tú do chuid eolais ach is léir nach bhfaigheann tú ó fhoinsí eolaíochta é.

An Doscéal

2010-03-16T12:45:00.000-07:00

Tá an léirmheas a scríobh mé ar shaothar Matt Hussey foilsithe in eagrán Mhárta Feasta. Ar eagla nach bhfuil síntiús do Feasta ag duine nó beirt daoibh, seo chugaibh é.

An Doiscéal de Réir Mhatt.

An Forthéamh Domhanda le Matt Hussey (Coiscéim 2009, l. 136, € 7.50)

Léirmheas le Seán O’Connor

De réir leathanach cúil an leabhair seo, tá suas le fiche leabhar le Marr Hussey i gcló cheana féin. Cé nach bhfuil a bhformhór léite agam, bhain mé féin an-taitneamh, agus d’fhoghlaim mé a lán as dhá leabhar leis, An Gasaitéar Eolaíochta, Nod do Eolach, (An Gúm, 1999) agus An Cosmas, An Chosmeolaíocht agus an Duine (Coiscéim 2003). Ní haon dóithín é Matt Hussey i réimsí leathana eolaíochta, arae tá céimeanna bainte amach aige san Innealtóireacht, sa Bhithfisic agus sa Bhithinnealtóireacht, gan trácht ar é a bheith mar Stiúrthóir, tráth, ar Dhámh na hEolaíochta in Institiúid Teicneolaíocht Bhaile Átha Cliath. Tugaimis aird, dá bhrí sin, ar a bhfuil le rá aige sa leabhar atá idir camáin agam anseo.

Ach focal rabhaidh agam daoibh i dtosach. Más ag súil le plé neamhchlaon ar na barúlacha éagsúla atá ann faoi láthair i dtaobh an téimh dhomhanda féin, sé sin an ann dó, agus más ann dó, cad go cruinn is méid dó agus cad is cúis/cúiseanna/ leis, ní bhfaighidh tú sa leabhar seo é. Cuireann an t-údar a sheasamh féin i iúl dúinn leis an teideal a cheap sé don leabhar: Forthéamh (over/extreme heating) aige in áit Téamh (warming). Is Soiscéalaí é Hussey a bhfuil An Doiscéal á chraoladh aige. Is cineál Irimia é agus go deimhin cloisim macalla sa leabhar seo ar “Crioslaigh tú féin mar sin chun comhraic.” (Irimia 1:17)

Sin ráite agam, is geall le ciclipéid bheag an leabhar ar na cúiseanna, idir nádúrtha agus antraipigéineach (sea, beidh ort lear mór focal nua a fhoghlaim agus tú ag treabhadh tríd an leabhar seo, ach tá foclóir cuimsitheach ag cúl an leabhair), a cheaptar a bheith leis an ardú teochta atá tagtha ar an domhan ó thús an Réabhlóid Thionsclaíochta. Tá an oiread sin eolais agus tuairimí nochta ag Hussey sa leabhar seo nach bhfuil fúm sa léirmheas seo ach tagairt a dhéanamh do chuid díobh.

Ó 1970 i leith, dar le móramh na n-eolaithe, tá ardú teochta de thart ar 1°C tagtha ar mheánteocht an domhain agus de réir Hussey, tá na heolaithe meáite de go mbeidh an ráta ardú teochta ag géarú as seo amach, cé gur eol dúinn anois, agus go n-admhaítear nach bhfuil ardú teochta tagtha ar an meánteocht le deich mbliana anuas. Cé go measfaí gur beag é 1°C, déanann an t-údar tréaniarracht a chur ina luí orainn gur ábhalmhór an t-athrú é agus gur sinne, an cine daonna, is cúis leis, cuid mhaith. Well, tagraítear, freisin, do ‘ghaofairecht’ (bromanna?) na mbilliún ainmhithe agus don astaíocht a thagann ó sheangáin agus teirmítí.

Ar na hiarmhairtí a eascraíonn ón ardú teochta, más fíor gur ann dó, tá Leá na nOighearchaidhpeanna, Éirí Leibhéal na Farraige agus Leá an Bhuanreo (permafrost). Ach cad is cúis leis an ardú teochta? Na gáis cheaptha teasa, deirtear, ar a bhfuil Déocsaíd Charbóin, Meatán, Gal Uisce, Ocsaíd Níotrúil agus gáis shaorga de leithéid trífluairíd nítrigine. Tá cur síos cúramach so-thuigthe ag an údar ar an slí a chuireann na gáis seo bac ar éalú teasa ó dhromchla agus atmaisféar an phláinéid. I gcaibidil eile tá cur síos ar conas mar a shúnn an fótaisintéis an déocsaíd charbóin as an atmaisféar agus an drochthionchar atá ag an dífhoraoisiú ar leibhéal an gáis sin. Agus, ar ndóigh, is cúis imní don údar an borradh atá ag teacht ar ár ndaonra.

Leagtar an milleán, nó 55% de, ar an mborradh atá tagtha ar thiúchan Déocsaíd Charbóin ó ghiniúint cumhachta leictrí le gual, gás nádúrtha agus ola agus ó bhreoslaí taistil agus déantúsaíochta. Tá an tiúchan sin dulta ó 280 csm/ppm) thart ar an mbliain 1800 to dtí 385 csm/ppm i láthair na huaire agus is fíorbheag líon na ndaoine nach gcreideann an fhíric sin. Níl aon phlé sa leabhar seo go bhfios dom, ar aon bhuntáiste a bheadh mar thoradh ar ardú meánteocht an domhain, athrú chun feabhais, b’fhéidir, ar thalmhaíocht na hÉireann.

Ach an féidir rud ar bith a dhéanamh chun astaíocht Déocsaíd Charbóin a laghdú? Mar fhreagra air sin, tar éis dó an gá le barréifeacht i bpróisis tionsclaíochta agus baile a phlé, tugann Hussey aghaidh ar fhoinsí eile cumhachta. Ina measc siúd tá Fuinneamh Geoteirmeach, Gaothfhuinneamh, Grianfhuinneamh, Fuinneamh Taoide agus Tonnta, Fuinneamh Núicléach agus na Bithbhreoslaí. Den chuid is mó, is sásúil, réasúnta, eolach an anailís a dhéantar ar na bhfoinsí sin, idir bhuntáistí agus mhíbhuntáistí, cé nach léir dom go bhféadfaidís siúd áit an ghuail, na hola agus an gháis nádúrtha (meatán) a líonadh ar chor ar bith.

Is caibidil fíorshuimiúil í an cur síos atá ag Hussey ar an tionchar atá ag ardú beag teochta ar an dúlra agus cé chomh leochaileach is atá cuid mhaith créatúr de leithéid débheathaigh (amphibians).

Sna caibidlí ag deireadh an leabhair, cuirtear síos ar Chruinniú Rio de Janeiro (1992), Dréachtchonradh Kyoto (1997) agus ar Chopanhágan (2009), cé gur foilsíodh an leabhar roimh an gceann is déanaí díobh siúd. Ní dóchasach a bhí an t-údar go n-aontófaí in Copanhágan le laghdú de 20% faoi bhun leibhéal na bliana 1990 ar astaíocht gás teascheaptha faoin mbliain 2020, gan trácht ar an laghdú de 30% atá molta ag an gCeannaireacht Dhomhanda um Athrú Aeráide.

Don ghnáthléitheoir Gaeilge nach bhfuil aon ró-chur amach aige ar an bhfoclóireacht theicniúil, ní léamh éasca, ar uaire, é an leabhar seo, ach b’fhiú do gach duine a bhfuil spéis aige sa phlé atá ar siúl ag eolaithe, polaiteoirí, bolscairí agus ‘fáidhithe deireadh an domhain’ iarracht dhúthrachtach a dhéanamh treabhadh tríd, mar tá an t-uafás eolais le fáil ann. Cé nach mbacann Hussey ar chor ar bith le tuairimí daoine agus eolaithe nach nglacann leis an ‘seasamh oifigiúil’, tá a chás pléadáilte go paiteanta aige, cuma an nglactar nó nach nglactar lena bhfuil le rá aige.

Preasoifig an Gharda

2010-03-12T10:36:00.000-08:00

Ó am go chéile agus mé i mbun scríbhneoireachta, bíonn orm ceist a sheoladh chuig Preasoifig an Gharda. Is i nGaeilge a sheolaim an cheist, ach go hiondúil is i mBéarla a thagann freagra chugam. Mór m’iontas ar maidin nuair a tháinig an r-phost thíos chugam. Tionchar Acht na dTeangacha is dócha, ach pé ar bith é, is céim chun tosaigh í.

Móra duit ar maidin , a Sheáin.
Go raibh maith agat as ucht do chuid cheisteanna.
Tá an tAonad Speisial Bleachtaireachta freagrach as imscrúdú a dhéanamh ar bhagairtí do slandáil an stáit agus as monatóireacht a dhéanamh ar dhaoine atá ina bhagairt do seo ar leibhéal náisiúnta agus idirnáisiúnta.

Soláthraíonn an tAonad slándáil do cuairteoirí VIP/ Daoine Mór le Rá, gluaiseachtaí airgid tirim ar iompar, agus freagairt armtha. Is sciathán den chlár Tearmainn Finné (Witness Protection programme) é an tAonad Speisialta Bleachtaireachta.

Tá súil agam go gcabhróidh sé seo leat.

Is mise le meas mór agus go n-éirí an t-ádh leat leis an úrscéal.

Alan Roughneen
Preasoifig an Gharda Síochána

“Tá gá le caighdeán – ar mhaithe leis an bhfoghlaimeoir.”

2010-03-07T12:02:00.000-08:00

Sin agaibh thuas, blúirín as phost Áine agus í ag cur síos ar na deacrachtaí a bhíonn ag daltaí agus gan a fhios acu cén chanúint a bheidh á labhairt ag an scrúdaitheoir agus iad ag dul faoi scrúdú béil. Agus mise ar scoil in Éirinn, (Ré an Chré-umha, ar ndóigh) ní raibh trácht ar scrúdú béil. Ar an lámh eile de, bhí sé, agus tá sé fós de bhuntáiste agam go raibh agam ó thosaigh mé ar an mbunscoil, ‘low babies’ mar a thugtaí air, múinteoirí ó gach ceann de na Gaeltachtaí.

Bean Uí Léidin: Maigh Eo
Miss Sweeney: Baile Bhúirne
Mister Cunningham: Gaillimh
Máistir Ó hÉigeartaigh: Teileann na nIasc, Dún na nGall
Na Bráithre agus na Múinteoirí i gColáiste Mhuire: Gaeilge na Mumhan den chuid is mó, agus ‘ná’ seachas ‘nach’ ag beirt díobh.

Táid ann a cheapfadh go gcuirfeadh an réimse leathan sin canúintí as dom. Níor chuir. Déanta na fírinne, níor thugas suntas go comhfhiosach do na hathruithe, amhail is nár thugas suntas do Bhéarla duine dem sheanaithreacha, arbh as Yorkshire dó.

OK, sin mo stair féin. Fillim anois ar cheist Áine. Chun tús a chur leis an díospóireacht a bhfuil mé ag súil lena spreagadh, tugaim aghaidh ar an Iodáil. Ar chúiseanna stairiúla, tá iliomad canúintí Iodáilise ann, sa chaoi go dtéann sé rite ar dhuine ó Venezia teanga duine ó Salerno a thuiscint, más ina gcanúintí féin a labhraíonn siad. Ach, agus daltaí ar scoil san Iodáil, is trí Thuscáinis a mhúintear iad. Raidhse canúintí bríomhar, Caighdeán Oifigiúil. An scéal ceanna sa tSín.

An mbeadh a leithéid sodhéanta in Éirinn? Seo giota as ‘Howl is Abhus’ le Gabriel Rosenstock in Comhar Mhárta i mbliana.

‘Sa bhliain 1952 a foilsíodh Nuascéalaíócht in eagar ag Tomás de Bhaldraithe, canúneolaí. Sliocht as an réamhrá uaidh: “De bharr míchiall a bhaint as teagasc úd an Athar Peadar agus a cheapadh gurb ionann ’caint na ndaoine’ agus gnáthchaint aon bhaile amháin, thosaigh daoine ag iarraidh minghéithe canúnachais a léiriú ina gcuid saothair, agus shíl siad iallach a chur ar an uile scríbhneoir leanacht dá sampla. Ach d’imigh sin agus tháinig seo. Dar leis na scríbhneoirí óga ba ghobán plúchta ina mbéal é ceangal seo na canúna. Bheadh caint bheo an phobail ina meán marbh acu dá mba nach ligfí dóibh í a shaothrú de réir a n-éirime féin, agus tarraing as iltoibreacha na teanga le smaointe a chur i bhfocal ar chaoi nár rinneadh ariamh cheana…”

Sé an tátal a bhainim as ráiteas sin de Bhaldraithe gur chóir droim láimhe a thabhairt don chanúnachas, rud nach ionann agus caighdeán liteartha a mholadh. “Let a million blossoms bloom,” mar a dúirt an té a dúirt. Tá gá le caighdeán, idir scríofa agus labhartha sa Ghaeilge, ach tá an Caighdeán Oifigiúil ró-chasta. Le déanaí chaith mé súil ar ‘Stíl Tí’ an Gúm. Bhí go maith ag ní raibh go holc go dtí gur shroich mé leathanach a 12. ‘Séimhiú agus Loime’, gan trácht ar an ‘Séimhiú Idirdhealaitheach’. Bí ag caint ar chastacht. Bí ag caint ar shuantraí. Bí ag caint ar dheachtóireacht na mionphointí gramadaí. Bí ag caint ar bhac ar fhoghlaim.

Agus mé im iarchéimí, léigh mé caibidil i leabhar ag cur síos ar conas ar tháinig Einstein ar an gcothromóid E = mc². Thuig mé é. An lá dár gcionn, bhí sé dearmadta agam. Sin díreach a tharla le déanaí i gcás ‘Séimhiú, Loime agus An Séimhiú Idirdhealaitheach.” Tá gá le caighdeán sa Ghaeilge, caighdeán atá i bhfad níos gaire don teanga labhartha. Ach ní fheicim áit ar bith é faoi láthair.

Dicey

2010-03-03T10:23:00.000-08:00

Cathal Brett agus Cathal O'Connor

Agus muid inár gcónaí in Indianapolis, bhí triúr dár gceathrar ag freastal ar scoil an pharóiste, Saint Mark’s, scoil a bhí ar an gceann ab fhearr i ndeisceart Indianapolis. Tharla ag an am go raibh mise gafa leis an ngiotár, grúpa beag dínn ag cleachtadh is ag seinm amhrán den chineál a bhíodh ar siúl ag na Clancy Brothers. Ba ghnáth do na leanaí bheith i láthair agus muid ag cleachtadh. Thaitin an ceol leo ach bhí amhrán amháin a cheap siad uilig a bheith thar barr ar fad agus ba é sin ‘Dicey Reilly’.

Poor Ole Dicey Reilly
She has taken to the sup
Poor Old Dicey Reilly
She will never give it up.

Ar ndóigh, ba striapach í Dicey, ach gan tuiscint ar bith ag mo mhuirear cad ba bhrí leis sin. An leaid ab aosta linn, Cathal, bhí sé i rang ceoil lá agus d’fhiafraigh an múinteoir den na daltaí an raibh amhrán ag éinne díobh. Shín Cathail a lámh in airde. “Ar aghaidh leat,” arsan múinteoir. Bhí guth measartha maith aige agus chríochnaigh sé na trí véarsaí a bhí ar eolas aige. Bualadh bos ó na daltaí eile, aghaidh lasta ar an múinteoir. Glaodh orm teacht chun labhairt léi. Léasadh teanga a fuair mé.

Is captaen é Cathal anois i gcabhlach na Stát Aontaithe agus é postaithe sa tSeapáin. Le déanaí bhí air cuairt a thabhairt ar an Téalainn agus ní hamháin gur tháinig sé ar fhear a raibh an t-ainm céanna aige ach bhí pub ag an bhfear sin a raibh ‘”Dicey Reilly” mar ainm air. Ar ndóigh chan Cathal an t-amhrán don chomhluadar.

Na Cloigne: TG4

2010-02-24T11:24:00.000-08:00

Mura bhfuil an dráma seo feicthe agaibh, b’fhiú go mór dul ar líne ag TG4 agus an chartlann ‘Dráma’ a chuardach. Dráma trí eipeasóid atá ann agus idir ghrá, mhídhílseacht, ragairne, dhúnmharaithe agus dhiamhracht ag baint leis. Gan aon agó, ba é an clár ba shuimiúla é dá bhfaca mé riamh ar TG4. Osréalachas agus paranormáltacht ag baint leis, ach is fearr gan a thuilleadh a rá faoi ar eagla go loitfinn an t-eispéireas atá romhat.