Sunday, April 4, 2010

Béarlagair

I ngach proifisiún bíonn a bhéarlagair féin le fáil. Mar shampla, agus mé i bhfeighil saotharlainne agus fostaí agam a bhíodh de shíor ag clamhsán agus ag cur i gcoinne gach iarracht feabhsaithe a dhéanainn, thugaimis ‘high maintenance employee’ air a leithéid, ach, agus muid ag tagairt dó ba é ‘HME’ a bhí againn air. Agus mé ag scríobh faoi bheirt a dúnmharaíodh agus iad ag spaisteoireacht le chéile, bhí ceist le freagairt ag na gardaí: an raibh ar intinn an bheirt a mharú, nó duine díobh, sé sin le rá cérbh é an ‘intended victim’. Agus a fhios agam go mbeadh téarma ar leith ag na póilíní ar a leithéid, chum mé an béarlagair ‘sprioc-íobartach’ agus sin atá á úsáid go sealadach agam i rith an úrscéil. Chuir mé faoi bhráid na dtéarmaíochtóirí é, ach ba é a moladh nach raibh gá le téarma ar leith agus gurbh fhearr dom ‘cé acu díobh a bhí i gceist a mharú’ a úsáid. Níl mé sásta leis sin mar tugann sé le fios dom nach dtuigeann siad cad is béarlagair ann agus an gá atá leis má tá faoi údar cuma na réaltachta a bheith ar a chuid ficsin.
Só, a chomhbhlagadóirí, bhur mbarúil?

9 comments:

  1. Chloífinn le sprioc íobartach. Cé nach bhfuil cinnte faoi íobartach i gcás mar seo. Gan amhras is ionann "target" agus sprioc freisin.

    Céard faoi: "an sprioc roghnaithe"?

    Ach cinnte tá gá le béarlagair.

    ReplyDelete
  2. Déarfainn go mbeadh sprioc-íobartach go breá so-thuigthe sa chomhthéacs.

    ReplyDelete
  3. Go raibh maith agaibh as bhur dtacaíocht agus is breá liom go measann sibh go mbeadh ‘sprioc-íobartach’ so-thuigthe sa chomhthéacs ins dtarlaíonn sé. Nuair a bhí an chéad leabhar faoi ‘Seán Ruiséal agus X’ á scríobh agam, ba d’aonghnó a scríobh mé mar ‘police procedural’ é. Ionann sin is a rá nach mbíonn ar fáil don léitheoir ach a mbíonn ar eolas ag na bleachtairí. Ach conas sin a chur in iúl sa teanga seo ‘gainne? Chinn mé ar théarma nua a chumadh: ‘modhscéal póilíneachta’, agus b’in a bhí ar chlúdach an leabhair. Cuireann sé as dom focail/téarmaí/ nua a chumadh, ach ar uaire bíonn gá leo.

    ReplyDelete
  4. Ní cheart go gcuirfeadh. Mar sin a fhásann an teanga.

    Ar do leithéidí atá muid ag brath an Ghaeilge a thabhairt isteach san aois seo.

    ReplyDelete
  5. @ 'Ar do leithéidí atá muid ag brath an Ghaeilge a thabhairt isteach san aois seo.'

    Aontaím le Aonghus, a SheáinO.

    Seachas 'cuspóir na coire', níor rith aon cheann eile liom féin. Is maith liom do leagan féin, caithfidh mé a rá.

    ReplyDelete
  6. Dhá smaoineamh eile anseo:

    1) Fásann béarlagar go nádúrtha i measc lucht a úsáidte, agus is minic a bhíonn sé greannmhar agus/ nó focalbháiteach agus / nó dothuigthe do dhaoine eile: the perp, the vig, the M.O. etc.

    (Dála an scéil, an téarma is fearr liom ó shaol an leighis ná FLK a fheictear ó am go ham i dtaifid liachta. “Funny looking kid” an chiall atá leis. Breacann an docthúr síos é uaireanta nuair is dóigh leis go bhfuil rud éigin cearr leis an leanbh seo -- míchumas meabhrach nó máchail eile -- ach níl sé 100% cinnte agus ní hé sin fáth na cuairte. Saghas “heads up” do lianna eile.)

    2) Níl iallach orainn aithris a dhéanamh ar ghontacht an Bhéarla. Tá próca mustaird ar mo dheasc, é folamh agus é anseo le meabhrú dom próca úr a ordú. Mustard Francach atá i gceist, Edmond Fallot: Moutarde verte à l'estragon. Agus séard atá scríofa faoi sin ná Fabriquée à la meule de pierre. Sé fhocal. Cuir Béarla air: stone-ground. Sin dhá fhocal -- nó ceann amháin?

    Sa chás seo, ní dóigh liom gur “béarlagar” atá i gceist ach "téarma teicniúil”, rud a aistrítear go lom díreach idir theangacha de ghnáth: intended victim = victime visée = beabsichtigte Opfer = tilltänkta offer agus mar sin de.

    Chuir mé “intended victim” sa bhosca ag Google Translate anois díreach agus fuair mé “íospartach atá beartaithe”.

    Rud eile: "íobartach” nó “íospartach”? Déanann Focal.ie idirdhealú sách soiléir eatarthu.

    ReplyDelete
  7. Freagraíonn sin m'imní faoi íobartach. "sprioc íospartach", mar sin, mo mholadh.

    ReplyDelete
  8. Tá téarma agam don duine eile: an t-íospartach tánaisteach.

    ReplyDelete
  9. Cinnte. Íospartach. Mo cillíní beaga liatha ag leá lá i ndiaidh lae.

    ReplyDelete