Saturday, March 27, 2010

An Cheapach Nua

Go nuige seo, ba é ba nós dom agus ceapach nua á tógáil agam alt leathrádail (half lap joint) a bheith agam idir na bíomaí adhmaid. Ansin, le béalmhír an-fhada druileála dhéanainn poll go talamh tríd na n-altanna agus dhaingnínn iad le rebar buailte síos tríd na poill isteach sa talamh. Mór an saothar é. Chinn mé ar mhodh nua a thriail leis an gceapach nua: bunalt (butt joint) in áit alt leathrádail agus Gorilla Glue in áit rebar. Agus, dar m’anam, d’oibrigh an plean go seoigh. Buntáiste eile leis an modh seo ná go bhfuil an cheapach so-aistrithe dá mba ghá. Tá piseanna curtha agam sa cheapach agus beidh siad siúd bainte tráth curtha na dtrátaí.

Monday, March 22, 2010

Cúram Sláinte II

Sea, Dennis, is céim mhór chun tosaigh í. Trua, áfach, nár glacadh leis an ‘public option’. Tá mise agus mo chéile ar Medicare, scéim árachas sláinte do sheanóirí ar dhíolamar aisti feadh ár saol oibre, ach nach raibh ar fáil dúinn gur shroich muid an 65. Ina theannta sin, díolaimid breis agus $300 sa mhí chun fairsinge a chur leis an árachas agus rud éigin eile sa bhreis le haghaidh árachas drugaí. Táimid breá sásta leis an gcóras seo, córas atá éifeachtach agus a bhfuil forchostais measartha íseal ag dul leis.

Agus an díospóireacht faoi ‘Cúram Sláinte’ ar siúl le breis is bliain, tuige ar mé liom féin nach bhfuil an cineál seo árachais sláinte ag chuile dhuine. Anois, tá a fhios agaibh go bhfuil lé agamsa leis an gCoimeádachas, ach tá córas Medicare simplí go leor agus tá sé trédhearcach. Tosaíonn tú ag díol as a luaithe a thosaíonn tú i do chéad jab. Agus tú id óige, is ag díol as cúram sláinte na sean atá tú. Agus tú id sheanóir, siad na daoine óga atá ag díol ar do chúram sláinte. Tá sean-taithí againn ar an gcineál seo cánach. Tá ár gclann tógtha agus scaipthe le fada an lá, ach gach bliain díolaimid cáin sealúchais leis an mbaile beag seo a bhfuil 65% di dlite do na scoileanna poiblí. Breá simplí mar chóras é agus ó thalamh an domhain ní thuigim cad ina thaobh nárbh in an córas a reáchtáladh mar chóras árachas sláinte.

Friday, March 19, 2010

Idir Dhá Chomhairle

Is fada ó cuireadh bréag i mo leith ach sin a rinne Dubhaltach sa mhír thíos. Ina theannta sin, maslaíonn sé mé as na foinsí eolaíochta a ndéanaim tagairt dóibh. Níl mé cleachtach ar etiquette na mblaganna. Ar chóir dom neamhshuim a dhéanamh den mhí-iompar seo, nó fogha a thabhairt faoi agus mugadh magadh a charnadh air. N’fheadar. Bhur gcomhairle uaim. San idirlinn, táim chun filleadh ar an ngairdín mar a bhfuil an cheapach nua tógtha agam, agus is gleoite mar cheapach í. Trátaí a bheidh inti i mbliana.

Seo duit sliocht as páipéar a foilsíodh le fíordhéanaí in Science (Science, vol 327, 5 March, 2010, pp 1219-1223). Tá na húdair bainteach le NOAA, le hOllscoil Colorado agus le hOllscoil Bern.

“However, the trend in global surface temperatures has been nearly flat since the late 1990s….”

Arsa Dubhaltach

Bréag lom atá ann, ní admhaítear a leithéid ar chor ar bith! A mhalairt.
Níl a fhios agam cá bhfaigheann tú do chuid eolais ach is léir nach bhfaigheann tú ó fhoinsí eolaíochta é.

Tuesday, March 16, 2010

An Doscéal

Tá an léirmheas a scríobh mé ar shaothar Matt Hussey foilsithe in eagrán Mhárta Feasta. Ar eagla nach bhfuil síntiús do Feasta ag duine nó beirt daoibh, seo chugaibh é.

An Doiscéal de Réir Mhatt.

An Forthéamh Domhanda le Matt Hussey (Coiscéim 2009, l. 136, € 7.50)

Léirmheas le Seán O’Connor

De réir leathanach cúil an leabhair seo, tá suas le fiche leabhar le Marr Hussey i gcló cheana féin. Cé nach bhfuil a bhformhór léite agam, bhain mé féin an-taitneamh, agus d’fhoghlaim mé a lán as dhá leabhar leis, An Gasaitéar Eolaíochta, Nod do Eolach, (An Gúm, 1999) agus An Cosmas, An Chosmeolaíocht agus an Duine (Coiscéim 2003). Ní haon dóithín é Matt Hussey i réimsí leathana eolaíochta, arae tá céimeanna bainte amach aige san Innealtóireacht, sa Bhithfisic agus sa Bhithinnealtóireacht, gan trácht ar é a bheith mar Stiúrthóir, tráth, ar Dhámh na hEolaíochta in Institiúid Teicneolaíocht Bhaile Átha Cliath. Tugaimis aird, dá bhrí sin, ar a bhfuil le rá aige sa leabhar atá idir camáin agam anseo.

Ach focal rabhaidh agam daoibh i dtosach. Más ag súil le plé neamhchlaon ar na barúlacha éagsúla atá ann faoi láthair i dtaobh an téimh dhomhanda féin, sé sin an ann dó, agus más ann dó, cad go cruinn is méid dó agus cad is cúis/cúiseanna/ leis, ní bhfaighidh tú sa leabhar seo é. Cuireann an t-údar a sheasamh féin i iúl dúinn leis an teideal a cheap sé don leabhar: Forthéamh (over/extreme heating) aige in áit Téamh (warming). Is Soiscéalaí é Hussey a bhfuil An Doiscéal á chraoladh aige. Is cineál Irimia é agus go deimhin cloisim macalla sa leabhar seo ar “Crioslaigh tú féin mar sin chun comhraic.” (Irimia 1:17)

Sin ráite agam, is geall le ciclipéid bheag an leabhar ar na cúiseanna, idir nádúrtha agus antraipigéineach (sea, beidh ort lear mór focal nua a fhoghlaim agus tú ag treabhadh tríd an leabhar seo, ach tá foclóir cuimsitheach ag cúl an leabhair), a cheaptar a bheith leis an ardú teochta atá tagtha ar an domhan ó thús an Réabhlóid Thionsclaíochta. Tá an oiread sin eolais agus tuairimí nochta ag Hussey sa leabhar seo nach bhfuil fúm sa léirmheas seo ach tagairt a dhéanamh do chuid díobh.

Ó 1970 i leith, dar le móramh na n-eolaithe, tá ardú teochta de thart ar 1°C tagtha ar mheánteocht an domhain agus de réir Hussey, tá na heolaithe meáite de go mbeidh an ráta ardú teochta ag géarú as seo amach, cé gur eol dúinn anois, agus go n-admhaítear nach bhfuil ardú teochta tagtha ar an meánteocht le deich mbliana anuas. Cé go measfaí gur beag é 1°C, déanann an t-údar tréaniarracht a chur ina luí orainn gur ábhalmhór an t-athrú é agus gur sinne, an cine daonna, is cúis leis, cuid mhaith. Well, tagraítear, freisin, do ‘ghaofairecht’ (bromanna?) na mbilliún ainmhithe agus don astaíocht a thagann ó sheangáin agus teirmítí.

Ar na hiarmhairtí a eascraíonn ón ardú teochta, más fíor gur ann dó, tá Leá na nOighearchaidhpeanna, Éirí Leibhéal na Farraige agus Leá an Bhuanreo (permafrost). Ach cad is cúis leis an ardú teochta? Na gáis cheaptha teasa, deirtear, ar a bhfuil Déocsaíd Charbóin, Meatán, Gal Uisce, Ocsaíd Níotrúil agus gáis shaorga de leithéid trífluairíd nítrigine. Tá cur síos cúramach so-thuigthe ag an údar ar an slí a chuireann na gáis seo bac ar éalú teasa ó dhromchla agus atmaisféar an phláinéid. I gcaibidil eile tá cur síos ar conas mar a shúnn an fótaisintéis an déocsaíd charbóin as an atmaisféar agus an drochthionchar atá ag an dífhoraoisiú ar leibhéal an gáis sin. Agus, ar ndóigh, is cúis imní don údar an borradh atá ag teacht ar ár ndaonra.

Leagtar an milleán, nó 55% de, ar an mborradh atá tagtha ar thiúchan Déocsaíd Charbóin ó ghiniúint cumhachta leictrí le gual, gás nádúrtha agus ola agus ó bhreoslaí taistil agus déantúsaíochta. Tá an tiúchan sin dulta ó 280 csm/ppm) thart ar an mbliain 1800 to dtí 385 csm/ppm i láthair na huaire agus is fíorbheag líon na ndaoine nach gcreideann an fhíric sin. Níl aon phlé sa leabhar seo go bhfios dom, ar aon bhuntáiste a bheadh mar thoradh ar ardú meánteocht an domhain, athrú chun feabhais, b’fhéidir, ar thalmhaíocht na hÉireann.

Ach an féidir rud ar bith a dhéanamh chun astaíocht Déocsaíd Charbóin a laghdú? Mar fhreagra air sin, tar éis dó an gá le barréifeacht i bpróisis tionsclaíochta agus baile a phlé, tugann Hussey aghaidh ar fhoinsí eile cumhachta. Ina measc siúd tá Fuinneamh Geoteirmeach, Gaothfhuinneamh, Grianfhuinneamh, Fuinneamh Taoide agus Tonnta, Fuinneamh Núicléach agus na Bithbhreoslaí. Den chuid is mó, is sásúil, réasúnta, eolach an anailís a dhéantar ar na bhfoinsí sin, idir bhuntáistí agus mhíbhuntáistí, cé nach léir dom go bhféadfaidís siúd áit an ghuail, na hola agus an gháis nádúrtha (meatán) a líonadh ar chor ar bith.

Is caibidil fíorshuimiúil í an cur síos atá ag Hussey ar an tionchar atá ag ardú beag teochta ar an dúlra agus cé chomh leochaileach is atá cuid mhaith créatúr de leithéid débheathaigh (amphibians).

Sna caibidlí ag deireadh an leabhair, cuirtear síos ar Chruinniú Rio de Janeiro (1992), Dréachtchonradh Kyoto (1997) agus ar Chopanhágan (2009), cé gur foilsíodh an leabhar roimh an gceann is déanaí díobh siúd. Ní dóchasach a bhí an t-údar go n-aontófaí in Copanhágan le laghdú de 20% faoi bhun leibhéal na bliana 1990 ar astaíocht gás teascheaptha faoin mbliain 2020, gan trácht ar an laghdú de 30% atá molta ag an gCeannaireacht Dhomhanda um Athrú Aeráide.

Don ghnáthléitheoir Gaeilge nach bhfuil aon ró-chur amach aige ar an bhfoclóireacht theicniúil, ní léamh éasca, ar uaire, é an leabhar seo, ach b’fhiú do gach duine a bhfuil spéis aige sa phlé atá ar siúl ag eolaithe, polaiteoirí, bolscairí agus ‘fáidhithe deireadh an domhain’ iarracht dhúthrachtach a dhéanamh treabhadh tríd, mar tá an t-uafás eolais le fáil ann. Cé nach mbacann Hussey ar chor ar bith le tuairimí daoine agus eolaithe nach nglacann leis an ‘seasamh oifigiúil’, tá a chás pléadáilte go paiteanta aige, cuma an nglactar nó nach nglactar lena bhfuil le rá aige.

Friday, March 12, 2010

Preasoifig an Gharda

Ó am go chéile agus mé i mbun scríbhneoireachta, bíonn orm ceist a sheoladh chuig Preasoifig an Gharda. Is i nGaeilge a sheolaim an cheist, ach go hiondúil is i mBéarla a thagann freagra chugam. Mór m’iontas ar maidin nuair a tháinig an r-phost thíos chugam. Tionchar Acht na dTeangacha is dócha, ach pé ar bith é, is céim chun tosaigh í.

Móra duit ar maidin , a Sheáin.
Go raibh maith agat as ucht do chuid cheisteanna.
Tá an tAonad Speisial Bleachtaireachta freagrach as imscrúdú a dhéanamh ar bhagairtí do slandáil an stáit agus as monatóireacht a dhéanamh ar dhaoine atá ina bhagairt do seo ar leibhéal náisiúnta agus idirnáisiúnta.

Soláthraíonn an tAonad slándáil do cuairteoirí VIP/ Daoine Mór le Rá, gluaiseachtaí airgid tirim ar iompar, agus freagairt armtha. Is sciathán den chlár Tearmainn Finné (Witness Protection programme) é an tAonad Speisialta Bleachtaireachta.

Tá súil agam go gcabhróidh sé seo leat.

Is mise le meas mór agus go n-éirí an t-ádh leat leis an úrscéal.


Alan Roughneen
Preasoifig an Gharda Síochána

Sunday, March 7, 2010

“Tá gá le caighdeán – ar mhaithe leis an bhfoghlaimeoir.”

Sin agaibh thuas, blúirín as phost Áine agus í ag cur síos ar na deacrachtaí a bhíonn ag daltaí agus gan a fhios acu cén chanúint a bheidh á labhairt ag an scrúdaitheoir agus iad ag dul faoi scrúdú béil. Agus mise ar scoil in Éirinn, (Ré an Chré-umha, ar ndóigh) ní raibh trácht ar scrúdú béil. Ar an lámh eile de, bhí sé, agus tá sé fós de bhuntáiste agam go raibh agam ó thosaigh mé ar an mbunscoil, ‘low babies’ mar a thugtaí air, múinteoirí ó gach ceann de na Gaeltachtaí.

Bean Uí Léidin: Maigh Eo
Miss Sweeney: Baile Bhúirne
Mister Cunningham: Gaillimh
Máistir Ó hÉigeartaigh: Teileann na nIasc, Dún na nGall
Na Bráithre agus na Múinteoirí i gColáiste Mhuire: Gaeilge na Mumhan den chuid is mó, agus ‘ná’ seachas ‘nach’ ag beirt díobh.

Táid ann a cheapfadh go gcuirfeadh an réimse leathan sin canúintí as dom. Níor chuir. Déanta na fírinne, níor thugas suntas go comhfhiosach do na hathruithe, amhail is nár thugas suntas do Bhéarla duine dem sheanaithreacha, arbh as Yorkshire dó.

OK, sin mo stair féin. Fillim anois ar cheist Áine. Chun tús a chur leis an díospóireacht a bhfuil mé ag súil lena spreagadh, tugaim aghaidh ar an Iodáil. Ar chúiseanna stairiúla, tá iliomad canúintí Iodáilise ann, sa chaoi go dtéann sé rite ar dhuine ó Venezia teanga duine ó Salerno a thuiscint, más ina gcanúintí féin a labhraíonn siad. Ach, agus daltaí ar scoil san Iodáil, is trí Thuscáinis a mhúintear iad. Raidhse canúintí bríomhar, Caighdeán Oifigiúil. An scéal ceanna sa tSín.

An mbeadh a leithéid sodhéanta in Éirinn? Seo giota as ‘Howl is Abhus’ le Gabriel Rosenstock in Comhar Mhárta i mbliana.

‘Sa bhliain 1952 a foilsíodh Nuascéalaíócht in eagar ag Tomás de Bhaldraithe, canúneolaí. Sliocht as an réamhrá uaidh: “De bharr míchiall a bhaint as teagasc úd an Athar Peadar agus a cheapadh gurb ionann ’caint na ndaoine’ agus gnáthchaint aon bhaile amháin, thosaigh daoine ag iarraidh minghéithe canúnachais a léiriú ina gcuid saothair, agus shíl siad iallach a chur ar an uile scríbhneoir leanacht dá sampla. Ach d’imigh sin agus tháinig seo. Dar leis na scríbhneoirí óga ba ghobán plúchta ina mbéal é ceangal seo na canúna. Bheadh caint bheo an phobail ina meán marbh acu dá mba nach ligfí dóibh í a shaothrú de réir a n-éirime féin, agus tarraing as iltoibreacha na teanga le smaointe a chur i bhfocal ar chaoi nár rinneadh ariamh cheana…”

Sé an tátal a bhainim as ráiteas sin de Bhaldraithe gur chóir droim láimhe a thabhairt don chanúnachas, rud nach ionann agus caighdeán liteartha a mholadh. “Let a million blossoms bloom,” mar a dúirt an té a dúirt. Tá gá le caighdeán, idir scríofa agus labhartha sa Ghaeilge, ach tá an Caighdeán Oifigiúil ró-chasta. Le déanaí chaith mé súil ar ‘Stíl Tí’ an Gúm. Bhí go maith ag ní raibh go holc go dtí gur shroich mé leathanach a 12. ‘Séimhiú agus Loime’, gan trácht ar an ‘Séimhiú Idirdhealaitheach’. Bí ag caint ar chastacht. Bí ag caint ar shuantraí. Bí ag caint ar dheachtóireacht na mionphointí gramadaí. Bí ag caint ar bhac ar fhoghlaim.

Agus mé im iarchéimí, léigh mé caibidil i leabhar ag cur síos ar conas ar tháinig Einstein ar an gcothromóid E = mc². Thuig mé é. An lá dár gcionn, bhí sé dearmadta agam. Sin díreach a tharla le déanaí i gcás ‘Séimhiú, Loime agus An Séimhiú Idirdhealaitheach.” Tá gá le caighdeán sa Ghaeilge, caighdeán atá i bhfad níos gaire don teanga labhartha. Ach ní fheicim áit ar bith é faoi láthair.

Wednesday, March 3, 2010

Dicey



Cathal Brett agus Cathal O'Connor

Agus muid inár gcónaí in Indianapolis, bhí triúr dár gceathrar ag freastal ar scoil an pharóiste, Saint Mark’s, scoil a bhí ar an gceann ab fhearr i ndeisceart Indianapolis. Tharla ag an am go raibh mise gafa leis an ngiotár, grúpa beag dínn ag cleachtadh is ag seinm amhrán den chineál a bhíodh ar siúl ag na Clancy Brothers. Ba ghnáth do na leanaí bheith i láthair agus muid ag cleachtadh. Thaitin an ceol leo ach bhí amhrán amháin a cheap siad uilig a bheith thar barr ar fad agus ba é sin ‘Dicey Reilly’.

Poor Ole Dicey Reilly
She has taken to the sup
Poor Old Dicey Reilly
She will never give it up.

Ar ndóigh, ba striapach í Dicey, ach gan tuiscint ar bith ag mo mhuirear cad ba bhrí leis sin. An leaid ab aosta linn, Cathal, bhí sé i rang ceoil lá agus d’fhiafraigh an múinteoir den na daltaí an raibh amhrán ag éinne díobh. Shín Cathail a lámh in airde. “Ar aghaidh leat,” arsan múinteoir. Bhí guth measartha maith aige agus chríochnaigh sé na trí véarsaí a bhí ar eolas aige. Bualadh bos ó na daltaí eile, aghaidh lasta ar an múinteoir. Glaodh orm teacht chun labhairt léi. Léasadh teanga a fuair mé.

Is captaen é Cathal anois i gcabhlach na Stát Aontaithe agus é postaithe sa tSeapáin. Le déanaí bhí air cuairt a thabhairt ar an Téalainn agus ní hamháin gur tháinig sé ar fhear a raibh an t-ainm céanna aige ach bhí pub ag an bhfear sin a raibh ‘”Dicey Reilly” mar ainm air. Ar ndóigh chan Cathal an t-amhrán don chomhluadar.