Saturday, January 2, 2016

Nótaí Fánacha Eolaíochta I


Tá sé aitheanta le fada go ngineann síolta crann níos luaithe tar éis loisce coille ná mar a bheifí ag súil leis.  Agus le fada an lá ba é an míniú air sin gur gá babhta téite ón loisce chun na síolta a mhúscailt.  Ach ní hamháin gur síolta crann a mhúsclaítear ach lear mór síol eile i gcré na coille.  Níos aistí fós is sa deatach ón loisceadh a fhaightear cibé substaint a bhrostaíonn giniúint na síol.  ‘Karrikin’ a baisteadh ar an substaint, ar grúpa substaintí é.  Ní tharlaíonn Karrikin áit ar bith sa dúlra in éagmais loisceadh siúcraí agus ceallalóis.  I dteannta éifeacht Karrikin ar ghiniúint síl, is léir anois go gcuireann sé le fás agus le gus an phlanda chéanna.

Is iad seo ar chlé na baill is cumhachtaí den chlann Karrikin.

Monday, July 20, 2015

Luibhghairdín i bPota


Dá mbeadh suíomh lánghréine i ngar don chistin againn, bheadh an luibhghairdín seo suite díreach lasmuigh den doras.  Ach, mo léan, ó tharla nach bhfuil a leithéid de shuíomh ar fáil, is ag bun an ghairdín atá sé suite agam.  Seans go n-aithneoidh sibh na luibheanna atá ar fás agam: Tím, Sáiste, Dragan Francach, Oragán Gréagach, Oragán Cumhra, Marós agus Lavandar.  Cé go raibh geimhreadh cruálach againn, mhair an Tím, an tSáiste agus an Lavandar agus iad le feiceáil ag péacadh aníos sa phota ag deireadh Mhí Aibreáin.  D’athchuir mé na cinn eile nuair a bhí fáil agam orthu ó mhuintir an tseastáin thaobh bóthair mar a bhfaighim geall le bheith chuile phlanda le blianta beaga anuas. 


Uair sa tseachtain, roimh bhricfeasta, mo mhuga caife i lámh amháin agus siosúr is ciseán sa lámh eile, téim ag baint luibheanna.  Deirtear gur fearr iad a bhaint i moch na maidine.  N’fheadar faoi sin, ach is cinnte gur fearr iad roimh bhláthú dóibh.  Is iomaí slí ann chun luibheanna a thriomú, ach le blianta beaga anuas, is crochta ina ndlochtáin ar bhalla staighre an íoslaigh mo rogha slí.
 

Monday, May 4, 2015

Faoi Cheilt


Bhí a fhios agam go gcaithfinn an cheapach a bhfuil na sútha talún ag fás inti a athchóiriú.  Tá an cheapach chéanna ar cheann de na cheapacha a thóg mé thart ar dheich mbliana ó shin.  Ar an ábhar sin tá an ithir inti domhain agus méith, rud a éascaíonn fás na bhfréamhacha fada.  Ionann fréamhacha fada, ar ndóigh, agus stró mór agus mé ag ardú agus ag athlonnú suas le tríocha planda.  Chuir mé an jab ar an méar fhada ar feadh míosa, ach an deireadh seachtaine seo caite thug mé faoi.  Tá leath den cheapach ag na sútha talún agus bhí fúm an cheapach ina hiomlán a bheith acu.  Ach bhí planda mór lavandair ag fás sa chuid eile den cheapach.  Chaithfí é a bhogadh.  Mé ar tí an rámhainn a shá ag bun an phlanda nuair a thug mé faoi deara go raibh dorn maith clúimh measctha le féar tirim ag a imeall.  Síos liom ar mo ghlúine gur bhog an fionnadh go cúramach ar leataobh.  B’in romham trí ghlasmhíol, iad cuachta isteach i gcuas ithreach agus a thuilleadh clúimh go teolaí fúthu.  D’iompaigh ceann díobh i mo threo agus d’fhan muid ag stánadh ar a chéile ar feadh meandair.  Ansin agus a fhios aige, de réir dealraimh, nár bhaol dóibh, d’iompaigh sé uaim.  Bhog mé an clúmh ar ais á gclúdach agus chúlaigh.  An t-athchóiriú ar athlá arís.  Beidh na glasmhíolta in inmhe i gceann coicíse. 
Agus fiche bliain caite againn sa teach seo, tháinig mé ar ‘nead’ giorria ceithre uaire in áiteanna éagsúla sa ghairdín.  Uair amháin ba i lár na faiche tosaí a bhí sí agus ba dhóbair dom í a scrios agus mé ar bearradh an fhéir.  An lá dár gcionn, bhí na glasmhíolta glanta den fhaiche.  Tháinig mé orthu faoi bhun toir i gcoinne balla tosaigh an tí. A máthair, ar ndóigh, a d’aistrigh iad.  Na cinn nua, fillfidh an mháthair orthu i gcoim na hoíche chun iad a bheathú agus chun an nead a chóiriú as an nua, mar féach a amscaí is a d’fhág an duine sin chuile rud. 

Wednesday, January 7, 2015

An Seán O Eile



Le blianta beaga anuas faighim glao fóin uair sa mhí ó dhuine a fhiafraíonn díom “Are you Seán O’Connor?”  Well, is léir gurb ea, agus i mblianta tosaigh an eachtra seo, d’admhaigh mé gurb é sin m’ainm.  A thúisce sin cloiste, áfach, leanadh na ceisteanna ar aghaidh, go béasach ar feadh i bhfad, mo dháta breithe nó na huimhreacha deiridh dem SSN uatha, agus ag an bpointe sin, chrochainn an fón.  Ní bhfaighim na glaonna seo ach ar an bhfón teaghlaigh agus ní riamh ar mo fón póca.  Ar ndóigh, níl uimhir mo fóin phóca foilsithe agus ní deacair teacht ar an iliomad Sean O’Connor ach ríomhaire a chur ag ransú na n-eolaithe fóin. 

Le mí nó dhó anuas tá athrú tagtha ar na glaonna.  Is i mbagracht nó i séimhe atá siad dulta agus is go luath ar maidin, go fiú roimh mo chéad chupán caife, a thagann siad.  Is nós dom anois a fhiafraí ‘cad é fá dtaobh de’ an glao, ach freagra ní bhfaighim.  Sé an guth fireann bagrach a ghlaoigh orm díreach agus muid ag bualadh amach chun an Nollaig a chaitheamh le clann an mhic is sine linn.  Ach maidin inniu, ba í “Sweetie” a bhí ar an bhfón agus mo chéile á fhreagairt. 

“Could I speak to Seán?” ar sí, an mhil, an mealladh agus an géilleadh le brath ar a guth.  Ní raibh an guth seo cloiste cheana ag mo chéile agus an fhiosracht ina súile agus í ag síneadh an glacadóra chugam.  Na ceisteanna céanna ag Sweetie agus an crochadh céanna agamsa. 

Is léir anois gur bailitheoirí fiacha iad na daoine bochta a bhíonn ar an bhfón, iad ar thóir scraiste nó scraistí atá ar chomhainm liom: lucht tréigthe clainne, lucht goidte cártaí creidmheasa, lucht claonsheiceanna nó daoine bochta nár íoc an bille gáis nó leictreachais. 

Agus tuige iad ag síorghlaoch?  Mar creideann siad go bhfuil Sean O eile sa teach linn, mac nó garmhac nó gaol éigin.  Agus an tuin chainte sin agam agus mé ag diúltú na n-uimhreacha a roinnt leo.  Tuige sin? Mar gur mídhleathach mé agus mé in éagmais carta.  Sin é, cinnte.  Coimeád ar an liosta é, nó tá rud éigin á cheilt aige.  Cinnte dearfa!

Wednesday, October 22, 2014

A Thuilleadh Faoi Na Beacha Láibe



I rith an gheimhridh d’ullmhaigh mé teach na mbeacha; píosa píopa PVC a raibh suas le céad sorcóirí páipéir de thrastomhas 6 mm sáite ann, an píopa druidte ag foirceann amháin le claibín daingean plaisteach.  Lár Mhí Aibreáin agus na bláthanna ar mo chrainn piorraí ar tí oscailt, chuireas an teach ar crochadh lámh le crann díobh.  Láithreach bhí flosc faoi bhailiú na pailine, pailin a bheadh mar bhia ag na hábhair beiche i rith an tsamhraidh.  Tar éis gur leag an bheach bhaineann ubh aonair, dhún sí isteach í le balla láibe agus ar aghaidh léi ag bailiú a thuilleadh pailine agus ag leagadh a thuilleadh uibheacha, ceann i ndiaidh a chéile, balla i ndiaidh balla.  Faoi dheireadh Bhealtaine bhí ré na mbeach láibe thart agus d’aistrigh mé an teach isteach sa gharáiste d’fhonn é a chosaint ar fhoichí seadánacha.  Ag druidim le deireadh Mhí Dheireadh Fómhair, tharraing mé na sorcóirí as an bpíopa agus sna pictiúirí thíos feicfidh sibh an próiseas.

 
 

Beach aonair á bhaint as sorcóir:  láib, beach, láib

 

 









Iomlán sorcóra amháin, ceann sármhaith.

 

 








An barr ina iomlán ar ní dó le huisce d’fhonn an láib agus na fíneoga a ghlanadh de.

 



Caithfidh na beacha an geimhreadh sa chuisneoir san íoslach i soitheach bogthaise. 

Thursday, August 14, 2014

Ceiríní ar Fud An Domhain

Mé ag bailiú eolais faoin leas a bhaintear agus a baineadh as an iliomad sort ceirín ó gach cearn den domhan.  Sé atá i gceist agam le ‘ceirín’ ná substaint nó meascán a leagtar ar bhall den chorp d’fhonn feabhas nó athrú a chur i bhfeidhm.  Ní gá go mbeadh créacht nó máchail ar an mball céanna.  Mar shampla, deirtear liom go leagtaí ceirín mustaird ag bhrollach páiste a raibh slaghdán air.  Bhí mo mháthair féin thar a bheith oilte le ceiríní ach sé an ceann is suimiúla dár leagadh orm ná ceirín a bhí déanta de ghréasáin damhán alla a bailíodh le héirí na gréine i gConamara sna caogaidí seo caite.

Friday, July 4, 2014

Focal Ón nGairdín


Fada ó scríobh mé focal faoin ngairdín.  Ní hé nach bhfuil raidhse ar siúl a bhféadfainn scríobh fúithi.  Leisce, is dócha.  Sin nó mé ag ceapadh go mbeadh sibh dubh dóite de bheith ag léamh faoin ábhar céanna uaim.  Sin ráite, áfach, seo chugaibh rud nó dhó nár thrácht mé orthu cheana. 
 

Go luath in earrach na bliana seo caite cheannaigh mé crann figí (crann fige a bheadh agam féin, ach ‘figí’ atá ag ‘focal.ie’). ‘Brown Turkey Fig’ atá air dar leis na heolaithe.  Pé ar bith é, chuir mé i dtalamh é, ní i bpota, agus, le teacht an fhuachta, thimpeallaigh mé le fonsa sreanga é agus líon an ciorcal laistigh le féar tirim agus duilleoga feoite.  Sin déanta, chlúdaíodh an t-iomlán le tarp agus ghuigh mé codladh go hearrach ar an gcrann beag.  I lár Bhealtaine bhaineas an cumhdach agus, ar m’anam, cé go raibh duilleoga na bliana roimhe feoite, bhí duilleoga úra ar an gcrann cheana féin.  Seo agaibh an crann cumhdaithe sa chéad phictiúr agus an crann i láthair na huaire sna cinn eile mar aon le crann figí eile a chaith an geimhreadh i bpota san íoslach.  Féach na figí beaga sa phictiúr deiridh.
Tá an t-uafás nithe eile ar siúl faoi láthair, ach a bhformhór, ní bhaineann siad leis an ngairdín agus ba leasc liom sibh a bhodhrú lena leithéid.